شاهنامه فردوسى (بر اساس چاپ مسكو) (فارسى) — الصفحة ٠.٨٢٩

[ رفتن اسكندر به شهر برهمنان ]

خور و خواب و آرام بر دشت و كوه * برهنه بهر جاى گشته گروه

همه خوردنيشان بر ميوه دار * ز تخم گيا رسته بر كوهسار

ازار يكى چرم نخچير بود * گيا پوشش و خوردن آژير بود

سكندر بپرسيدش از خواب و خورد * از آسايش روز ننگ و نبرد

ز پوشيدنى و ز گستردنى * همه بىنيازيم از خوردنى

برهنه چو زايد ز مادر كسى * نبايد كه نازد بپوشش بسى

و ز ايدر برهنه شود باز خاك * همه جاى ترس است و تيمار و باك

زمين بستر و پوشش از آسمان * بره ديده‌بان تا كى آيد زمان

جهانجوى چندين بكوشد به چيز * كه آن چيز كوشش نيرزد بنيز

چنو بگذرد زين سراى سپنج * ازو بازماند زر و تاج و گنج

چنان دان كه نيكيست همراه اوى * به خاك اندر آيد سر و گاه اوى

سكندر بپرسيد كاندر جهان * فزون آشكارا بود گر نهان

همان زنده بيش است گر مرده نيز * كزان پس نيازش نيايد به چيز

چنين داد پاسخ كه اى شهريار * تو گر مرده را بشمرى صد هزار

ازان صد هزاران يكى زنده نيست * خنك آنك در دوزخ افگنده نيست

ببايد همين زنده را نيز مرد * يكى رفت و نوبت بديگر سپرد

بپرسيد خشكى فزون تر گر آب * بتابد بروبر همى آفتاب

برهمن چنين داد پاسخ بشاه * كه هم آب را خاك دارد نگاه

بپرسيد كز خواب بيدار كيست * به روى زمين بر گنهكار كيست

كه جنبندگانند و چندى زيند * ندانند كاندر جهان بر چيند

برهمن چنين داد پاسخ بدوى * كه اى پاك دل مهتر راست‌گوى

گنهكارتر چيز مردم بود * كه از كين و آزش خرد گم بود

چو خواهى كه اين را بدانى درست * تن خويشتن را نگه كن نخست

كه روى زمين سربسر پيش تست * تو گويى سپهر روان خويش تست

همى راى دارى كه افزون كنى * ز خاك سيه مغز بيرون كنى

روان ترا دوزخ است آرزوى * مگر زين سخن باز گردى بخوى

دگر گفت بر جان ما شاه كيست * بكژّى بهر جاى همراه كيست

چنين داد پاسخ كه آز است شاه * سر مايهء كين و جاى گناه

بپرسيد خود گوهر از بهر چيست * كش از بهر بيشى ببايد گريست

چنين داد پاسخ كه آز و نياز * دو ديوند بيچاره و ديو ساز

يكى را ز كمّى شده خشك لب * يكى از فزونيست بىخواب شب

همان هر دو را روز مى بشكرد * خنك آنك جانش پذيرد خرد

سكندر چو گفتار ايشان شنيد * برخساره شد چون گل شنبليد

دو رخ زرد و ديده پر از آب كرد * همان چهر خندان پر از تاب كرد

بپرسيد پس شاه فرمانروا * كه حاجت چه باشد شما را بما

ندارم دريغ از شما گنج خويش * نه هرگز برانديشم از رنج خويش

بگفتند كاى شهريار بلند * در مرگ و پيرى تو بر ما ببند