شاهنامه فردوسى (بر اساس چاپ مسكو) (فارسى) — الصفحة ٠.٨١١

[ آزمودن اسكندر جام كيد را ]

بينداخت دارو برامش نشست * يكى جام بگرفت شادان بدست

بفرمود تا خوان بياراستند * نوازندهء رود و مى خواستند

به دو گفت شاه آن چرا ريختى * چو با رنج دارو بر آميختى

ورا گفت شاه جهان دوش جفت * نجست و شب تيره تنها بخفت

چو تنها بخسپى تو اى شهريار * نيايد ترا هيچ دارو به كار

سكندر بخنديد و زو شاد شد * ز تيمار و ز درد آزاد شد

و زان پس ز داننده دل كرد شاد * و را گفت بىهند گيتى مباد

بزرگان و اخترشناسان همه * تو گويى بهندوستان شد رمه

و زان جا بيامد سوى خان خويش * همه شب همى ساخت درمان خويش

چو برزد سر از كوه روشن چراغ * چو دريا فروزنده شد دشت و راغ

سكندر بيامد بران بارگاه * دو لب پر ز خنده دل از غم تباه

فرستاده را ديد سالار بار * بپرسيد و بردش بر شهريار

يكى بدره دينار و اسپى سياه * بهرّاى زرّين بفرمود شاه

پزشك خردمند را داد و گفت * كه با پاك رايت خرد باد جفت

[ آزمودن اسكندر جام كيد را ]

[ آزمودن اسكندر جام كيد را ]

ازان پس بفرمود كان جام زرد * بيارند پر كرده از آب سرد

همى خورد زان جام زر هر كس آب * ز شبگير تا بود هنگام خواب

بخوردند آب از پى خرّمى * ز خوردن نيامد به دو در كمى

بدان فيلسوف آن زمان شاه گفت * كه اين دانش از من نبايد نهفت

كه افزايش آب اين جام چيست * نجوميست گر آلت هندويست

چنين داد پاسخ كه اى شهريار * تو اين جام را خوار مايه مدار

كه اين در بسى ساليان كرده‌اند * بدين در بسى رنجها برده‌اند

ز اختر شناسان هر كشورى * بجايى كه بد نامور مهترى

بر كيد بودند كين جام كرد * بروز سپيد و شب لاژورد

همى طبع اختر نگه داشتند * فراوان درين روز بگذاشتند

تو از مغنياطيس گير اين نشان * كه او را كسى كرد ز آهن كشان

بطبع اين چنين هم شدست آب كش * ز گردون پذيرد همى آب خوش

همى آب يابد چو گيرد كمى * نبيند بروشن دو چشم آدمى

چو گفتار دانا پسند آمدش * سخنهاى او سودمند آمدش

چنين گفت پيران ميلاد را * كه من عهد كيد از پى داد را

همى نشكنم تا بماند بجاى * همى پيش او بود بايد بپاى

كه من يافتم زو چنين چار چيز * بروبر فزونى نجوييم نيز

دو صد باركش خواسته بر نهاد * صد افسر ز گوهر بران سر نهاد

بكوه اندر آگند چيزى كه بود * ز دينار و ز گوهر نابسود

چو در كوه شد گنجها ناپديد * كسى چهرهء آگننده نديد

همه گنج با آنك كردش نهان * نديدند زان پس كس اندر جهان

ز گنج نهان كرده بر كوهسار * بياورد با خويشتن يادگار