شاهنامه فردوسى (بر اساس چاپ مسكو) (فارسى) — الصفحة ٠.١١٣٤

[ فرستادن قيصر ، گوهردان سربسته و رهايى يافتن بزرگمهر به گفتن راز آن ]

به دو گفت بازار من خيره گشت * چو چشمم ازين رنجها تيره گشت

نگه كن كه پيشت كه آيد به راه * ز حالش بپرس ايچ نامش مخواه

به راه آمد از خانه بوزرجمهر * همى رفت پويان زنى خوب چهر

خردمند بينا بدانا بگفت * سخن هرچ بر چشم او بد نهفت

چنين گفت پرسنده را راه جوى * كه بپژوه تا دارد اين ماه شوى

زن پاك دامن بپرسنده گفت * كه شويست و هم كودك اندر نهفت

چو بشنيد داننده گفتار زن * بخنديد بر بارهء گام زن

همانگه زنى ديگر آمد پديد * بپرسيد چون ترجمانش بديد

كه اى زن ترا بچه و شوى هست * و گر يك تنى باد دارى بدست

به دو گفت شويست اگر بچه نيست * چو پاسخ شنيدى بر من مه ايست

همانگه سديگر زن آمد پديد * بيامد بر او بگفت و شنيد

كه اى خوب رخ كيست انباز تو * برين كش خراميدن و ناز تو

مرا گفت هرگز نبودست شوى * نخواهم كه پيدا كنم نيز روى

چو بشنيد بوزرجمهر اين سخن * نگر تا چه انديشه افگند بن

بيامد دژم روى تازان به راه * چو بردند جوينده را نزد شاه

بفرمود تا رفت نزديك تخت * دل شاه كسرى غمى گشت سخت

كه داننده را چشم بينا نديد * بسى باد سرد از جگر بر كشيد

همى كرد پوزش از ان كار شاه * كزو داشت آزار بر بىگناه

پس از روم و قيصر زبان برگشاد * همى كرد زان قفل و زان درج ياد

بشاه جهان گفت بوزرجمهر * كه تابان بدى تا بتابد سپهر

يكى انجمن بايد از بخردان * فرستادهء قيصر و موبدان

نهاده همى درج در پيش شاه * بپيش بزرگان جوينده راه

بنيروى يزدان كه انديشه داد * روان مرا راستى پيشه داد

بگويم بدرج اندرون هرچ هست * نسايم بران قفل و آن درج دست

اگر تيره شد چشم دل روشنست * روان را ز دانش همى جوشنست

ز گفتار او شاد شد شهريار * دلش تازه شد چون گل اندر بهار

از انديشه شد شاه راه پشت راست * فرستاده و درج را پيش خواست

همه موبدان و ردان را بخواند * بسى دانشى پيش دانا نشاند

از ان پس فرستاده را گفت شاه * كه پيغام بگزار و پاسخ بخواه

چو بشنيد رومى زبان برگشاد * سخنهاى قيصر همه كرد ياد

كه گفت از جهاندار پيروز جنگ * خرد بايد و دانش و نام و ننگ

ترا فرّ و برز جهاندار هست * بزرگى و دانايى و زور دست

همان بخرد و موبد راه جوى * گو بر منش كو بود شاه جوى

همه پاك در بارگاه تواند * و گر در جهان نيكخواه تواند

همين درج با قفل و مهر و نشان * ببينند بيدار دل سركشان

بگويند روشن كه زير نهفت * چه چيزست و آن با خرد هست جفت

فرستيم زين پس به تو باژ و ساو * كه اين مرز دارند با باژ تاو