شاهنامه فردوسى (بر اساس چاپ مسكو) (فارسى) — الصفحة ٠.١١٣٣

[ فرستادن قيصر ، گوهردان سربسته و رهايى يافتن بزرگمهر به گفتن راز آن ]

چو با گنج رنجش برابر نبود * بفرسود ازان درد و در غم بسود

[ فرستادن قيصر ، گوهردان سربسته و رهايى يافتن بزرگمهر به گفتن راز آن ]

[ فرستادن قيصر ، گوهردان سربسته و رهايى يافتن بزرگمهر به گفتن راز آن ]

چنان بد كه قيصر بدان چندگاه * رسولى فرستاد نزديك شاه

ابا نامه و هديه و با نثار * يكى درج و قفلى برو استوار

كه با شاه كنداوران و ردان * فراوان بود پاك دل موبدان

بدين قفل و اين درج نابرده دست * نهفته بگويند چيزى كه هست

فرستيم باژ ار بگويند راست * جز از باژ چيزى كه آيين ماست

گر ايدونك زين دانش ناگزير * بماند دل موبد تيزوير

نبايد كه خواهد ز ما باژ شاه * نراند بدين پادشاهى سپاه

برين گونه دارم ز قيصر پيام * تو پاسخ گزار آنچ آيدت كام

فرستاده را گفت شاه جهان * كه اين هم نباشد ز يزدان نهان

من از فرّ او اين بجاى آورم * همان مرد پاكيزه راى آورم

يكى هفته ايدر ز مى شاد باش * برامش دل آراى و آزاد باش

ازان پس بران داستان خيره ماند * بزرگان و فرزانگان را بخواند

نگه كرد هر يك ز هر باره‌اى * كه سازد مر آن بند را چاره‌اى

بدان درج و قفلى چنان بىكليد * نگه كرد و هر موبدى بنگريد

ز دانش سراسر بيك سو شدند * بنادانى خويش خستو شدند

چو گشتند يك انجمن ناتوان * غمى شد دل شاه نوشين روان

همى گفت كين راز گردان سپهر * بيارد بانديشه بوزرجمهر

شد از درد دانا دلش پر ز درد * برو پر ز چين كرد و رخساره زرد

شهنشاه چون ديد ز انديشه رنج * بفرمود تا جامه دستى ز گنج

بياورد گنجور و اسبى گزين * نشست شهنشاه كردند زين

بنزديك دانا فرستاد و گفت * كه رنجى كه ديدى نشايد نهفت

چنين راند بر سر سپهر بلند * كه آيد ز ما بر تو چندى گزند

زبان تو مغز مرا كرد تيز * همى با تن خويش كردى ستيز

يكى كار پيش آمدم ناگزير * كزان بسته آمد دل تيزوير

يكى درج زرين سرش بسته خشك * نهاده برو قفل و مهرى ز مشك

فرستاد قيصر بر ما ز روم * يكى موبدى نامبردار بوم

فرستاد گويد كه سالار گفت * كه اين راز پيدا كنيد از نهفت

كه اين درج را چيست اندر نهان * بگويند فرزانگان جهان

بدل گفتم اين راز پوشيده چهر * ببيند مگر جان بوزرجمهر

چو بشنيد بوزرجمهر اين سخن * دلش پر شد از رنج و درد كهن

ز زندان بيامد سر و تن بشست * بپيش جهان داور آمد نخست

همى بود ترسان ز آزار شاه * جهاندار پر خشم و او بىگناه

شب تيره و روز پيدا نبود * بدان سان كه پيغام خسرو شنود

چو خورشيد بنمود تاج از فراز * بپوشيد روى شب تيره باز

باختر نگه كرد بوزرجمهر * چو خورشيد رخشنده بد بر سپهر

به آب خرد چشم دل را بشست * ز دانندگان استوارى بجست