شاهنامه فردوسى (بر اساس چاپ مسكو) (فارسى) — الصفحة ٠.١١٢٦

[ بازى شطرنج ساختن از بهر مادر طلحند ]

جهاندار بنشست با موبدان * بزرگان دانا دل و بخردان

صفت كرد فرزانه آن رزمگاه * كه چون رفت پيكار جنگ و سپاه

ز دريا و از كنده و آبگير * يكايك بگفتند با تيزوير

نخفتند ز ايشان يكى تيره شب * نه بر يكديگر برگشادند لب

ز ميدان چو بر خاست آواز كوس * جهان ديدگان خواستند آبنوس

يكى تخت كردند از چار سوى * دو مرد گرانمايه و نيكخوى

همانند آن كنده و رزمگاه * به روى اندر آورده روى سپاه

بران تخت صد خانه كرده نگار * صفى كرد او لشكر كارزار

پس آنگه دو لشكر ز ساج و ز عاج * دو شاه سرافراز با پيل و تاج

پياده بديد اندرو با سوار * همه كرده آرايش كارزار

ز اسبان و پيلان و دستور شاه * مبارز كه اسب افگند بر سپاه

همه كرده پيكر بآيين جنگ * يكى تيز و جنبان يكى با درنگ

بياراسته شاه قلب سپاه * ز يك دست فرزانهء نيك خواه

ابر دست شاه از دو رويه دو پيل * ز پيلان شده گرد همرنگ نيل

دو اشتر بر پيل كرده بپاى * نشانده بر ايشان دو پاكيزه راى

به زير شتر در دو اسب و دو مرد * كه پرخاش جويند روز نبرد

مبارز دو رخ بر دو روى دو صف * ز خون جگر بر لب آورده كف

پياده برفتى ز پيش و ز پس * كجا بود در جنگ فرياد رس

چو بگذاشتى تا سر آوردگاه * نشستى چو فرزانه بر دست شاه

همان نيز فرزانه يك خانه بيش * نرفتى نبودى ازين شاه پيش

سه خانه برفتى سرافراز پيل * بديدى همه رزمگه از دو ميل

سه خانه برفتى شتر همچنان * بر آورد گه بر دمان و دنان

نرفتى كسى پيش رخ كينه خواه * همى تاختى او همه رزمگاه

همى راند هر يك بميدان خويش * برفتن نكردى كسى كم ّ و بيش

چو ديدى كسى شاه را در نبرد * بآواز گفتى كه شاها بگرد

ازان پس ببستند بر شاه راه * رخ و اسب و فرزين و پيل و سپاه

نگه كرد شاه اندران چار سوى * سپه ديد افگنده چين در به روى

ز اسب و ز كنده برو بسته راه * چپ و راست و پيش و پس اندر سپاه

شد از رنج و ز تشنگى شاه مات * چنين يافت از چرخ گردان برات

ز شطرنج طلخند بد آرزوى * گو آن شاه آزاده و نيكخوى

همى كرد مادر ببازى نگاه * پر از خون دل از بهر طلخند شاه

نشسته شب و روز پر درد و خشم * ببازى شطرنج داده دو چشم

همه كام و رايش بشطرنج بود * ز طلخند جانش پر از رنج بود

هميشه همى ريخت خونين سرشك * بران درد شطرنج بودش پزشك

بدين گونه بد تا چمان و چران * چنين تا سر آمد بروبر زمان

سر آمد كنون بر من اين داستان * چنان هم كه بشنيدم از باستان