شاهنامه فردوسى (بر اساس چاپ مسكو) (فارسى) — الصفحة ٠.١١٠٨

[ اندر فرستادن راى هند ، شطرنج نزد نوشين روان ]

سر بار بگشاد در بارگاه * بياورد يك سر همه نزد شاه

فراوان ببار اندرون سيم و زر * چه از مشك و عنبر چه از عود تر

ز ياقوت و الماس و ز تيغ هند * همه تيغ هندى سراسر پرند

ز چيزى كه خيزد ز قنّوج و راى * زده دست و پاى آوريده بجاى

ببردند يك سر همه پيش تخت * نگه كرد سالار خورشيد بخت

ز چيزى كه برد اندران راى رنج * فرستاد كسرى سراسر بگنج

بياورد پس نامه‌اى بر پرند * نبشته بنوشين روان راى هند

يكى تخت شطرنج كرده برنج * تهى كرده از رنج شطرنج گنج

بياورد پيغام هندى ز راى * كه تا چرخ باشد تو بادى بجاى

كسى كو بدانش برد رنج بيش * بفرماى تا تخت شطرنج پيش

نهند و ز هر گونه راى آورند * كه اين نغز بازى بجاى آورند

بدانند هر مهره‌اى را بنام * كه گويند پس خانهء او كدام

پياده بدانند و پيل و سپاه * رخ و اسب و رفتار فرزين و شاه

گر اين نغز بازى بجاى آورند * درين كار پاكيزه راى آورند

همان باژ و ساوى كه فرمود شاه * به خوبى فرستم بران بارگاه

وگر نامداران ايران گروه * ازين دانش آيند يك سر ستوه

چو با دانش ما ندارند تاو * نخواهند زين بوم و بر باژ و ساو

همان باژ بايد پذيرفت نيز * كه دانش به از نامبردار چيز

دل و گوش كسرى بگوينده داد * سخنها برو كرد گوينده ياد

نهادند شطرنج نزديك شاه * بمهره درون كرد چندى نگاه

ز تختش يكى مهره از عاج بود * پر از رنگ پيكر دگر ساج بود

بپرسيد ازو شاه پيروز بخت * ازان پيكر و مهره و مشك و تخت

چنين داد پاسخ كه اى شهريار * همه رسم و راه از در كارزار

ببينى چو يا بى ببازيش راه * رخ و پيل و آرايش رزمگاه

به دو گفت يك هفته ما را زمان * ببازيم هشتم بروشن روان

يكى خرم ايوان بپرداختند * فرستاده را پايگه ساختند

رد و موبدان نماينده راه * برفتند يك سر بنزديك شاه

نهادند پس تخت شطرنج پيش * نگه كرد هر يك ز اندازه بيش

بجستند و هر گونه‌اى ساختند * ز هر دست يكبارش انداختند

يكى گفت و پرسيد و ديگر شنيد * نياورد كس راه بازى پديد

برفتند يك سر پر آژنگ چهر * بيامد بر شاه بوزرجمهر

ورا زان سخن نيك ناكام ديد * بآغاز آن رنج فرجام ديد

بكسرى چنين گفت كاى پادشا * جهاندار و بيدار و فرمانروا

من اين نغز بازى بجاى آورم * خرد را بدين رهنماى آورم

به دو گفت شاه اين سخن كار تست * كه روشن روان بادى و تندرست

كنون راى قنّوج گويد كه شاه * ندارد يكى مرد جوينده راه

شكست بزرگست بر موبدان * بدرگاه و بر گاه و بر بخردان