شاهنامه فردوسى (بر اساس چاپ مسكو) (فارسى) — الصفحة ٠.١١٠٤

[ پند دادن بزرگمهر ، نوشين روان ]

ز دانا بپرسيد پس دادگر * كه فرهنگ بهتر بود گر گهر

چنين داد پاسخ به دو رهنمون * كه فرهنگ باشد ز گوهر فزون

گهر بىهنر زار و خوارست و سست * بفرهنگ باشد روان تندرست

به دو گفت جان را زدودن بچيست * هنرهاى تن را ستودن بچيست

بگويم كنون گفتها سربسر * اگر يادگيرى همه در بدر

خرد مرد را خلعت ايزديست * ز انديشه دورست و دور از بديست

هنرمند كز خويشتن در شگفت * بماند هنر زو نبايد گرفت

همان خوش منش مردم خويش دار * نباشد به چشم خردمند خوار

اگر بخشش و دانش و رسم و داد * خردمند گرد آورد با نژاد

بزرگى و افزونى و راستى * همى گيرد از خوى بد كاستى

ازان پس بپرسيد كسرى از وى * كه اى نامور مرد فرهنگ جوى

بزرگى بكوشش بود گر ببخت * كه يابد جهاندار از و تاج و تخت

چنين داد پاسخ كه بخت و هنر * چنانند چون جفت با يكدگر

چنان چون تن و جان كه يارند و جفت * تنومند پيدا و جان در نهفت

همان كالبد مرد را پوششست * اگر بخت بيدار در كوششست

بكوشش نيايد بزرگى بجاى * مگر بخت نيكش بود رهنماى

و ديگر كه گيتى فسانه ست و باد * چو خوابى كه بيننده دارد به ياد

چو بيدار گردد نبيند به چشم * اگر نيكويى ديد اگر درد و خشم

دگر پرسشى برگشاد از نهفت * بدانا ستوده كدامست گفت

چنين داد پاسخ كه شاهى كه تخت * بيارايد و زور يابد ز بخت

اگر دادگر باشد و نيك نام * بيابد ز گفتار و كردار كام

به دو گفت كاندر جهان مستمند * كدامست بدروز و ناسودمند

چنين داد پاسخ كه درويش زشت * كه نه كام يابد نه خرم بهشت

بپرسيد و گفتا كه بدبخت كيست * كه همواره از درد بايد گريست

چنين داد پاسخ كه داننده مرد * كه دارد ز كردار بد روى زرد

بپرسيد از و گفت خرسند كيست * ببيشى ز چيز آرزومند كيست

چنين داد پاسخ كه آن كس كه مهر * ندارد برين گرد گردان سپهر

به دو گفت ما را چه شايسته‌تر * چنين گفت كان كس كه آهسته تر

بپرسيد ازو گفت آهسته كيست * كه بر تيز مردم ببايد گريست

چنين داد پاسخ كه از عيب‌جوى * نگر تا كه پيچد سر از گفتگوى

بنزديك او شرم و آهستگى * هنرمندى و راى و شايستگى

بپرسيد ازو نامور شهريار * كه از مردمان كيست اميدوار

چنين گفت كان كس كه كوشاترست * دو گوشش بدانش نيوشاترست

بپرسيد ازو شهريار جهان * از آگاهى نيك و بد در نهان

چنين داد پاسخ كه از آگهى * فراوان بود كژّ و مغزش تهى

مگر آنك گفتند خاكست جاى * ندانم چه گويم ز ديگر سراى

به دو گفت كسرى كه آباد شهر * كدامست و ما زو چه داريم بهر