علوم قرآنى (فارسى) — الصفحة ٤٢٩

آب منشأ حيات

عرش تدبير ومنظور ، علم خداى متعال است به همهء مصالح وشايستگىها وبايستگىهاى هستى ، در برهه‌اى كه جز آب چيزى نبوده است . در نتيجة آية كناية از آن است كه خداى تعالى بود وهيچ‌چيز با أو نبود ، وخداوند پيش از آفرينش جهان ابتدأ آب ، سپس همهء مخلوقات را از آب آفريد .

قرآن كريم در چند جا اشاره دارد كه ريشهء زندگى ، هم در منشأ وپيدايش وهم در صحنهء هستى وتداوم حيات ، همه از آب است . مىفرمايد :

« وَجَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ « 1 » ؛ هر چيز زنده‌اى را از آب پديد آورديم » .

« وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ ماءٍ « 2 » ؛ خدا هر جنبنده‌اى را از آب آفريد » .

دربارهء انسان مىگويد :

« وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً « 3 » ؛ وأو است كه از آب بشرى آفريد » .

مقصود از اين آب همان آبى است كه سر منشأ همهء موجودات است چنان چه در آيات فوق آمده ، يا منظور از آب ، نطفه است چنان چه در آيهء « خُلِقَ مِنْ ماءٍ دافِقٍ « 4 » ؛ [ آدمي ] از آبى جهنده آفريده شد » . « أَ لَمْ نَخْلُقْكُمْ مِنْ ماءٍ مَهِينٍ « 5 » ؛ مگر شما را از آبى پست نيافريديم ؟ » . مقصود از « پست » بدبو ونفرت‌آور ، بر حسب ظاهر است . ولى بيشتر مفسرين بر اين عقيده‌اند كه منظور از « ماء » همان پديدهء نخستين است « أوّل ما خلق الله الماء « 6 » ؛ نخستين چيزى كه خدا آفريد آب بود » ، كه تمامى پديده‌ها از آن ريشه گرفته‌اند ، زيرا بذر نخستين موجود زنده تنها از آب پاشيده شد ، همان بذر اوّليّه‌اى كه به صورت حيوان سادهء تك‌سلولى ( آميب ) شكل گرفت وبه سوى جاندارانى كه اعضاى پيچيده با بيش از يك ميليون سلول پيشرفت كرد .

امّا چگونگى پيدايش حيات - در آب اقيانوس‌ها ، درياها وباتلاق‌ها - از نكات مبهمى است كه هنوز علم تجربى بدان دست نيافته است . ازاين‌رو است كه تئورى تكامل جانداران - به هر شكل وفرضيّه‌اى كه تاكنون مطرح شده - به بررسى مرحلهء پس از پيدايش نخستين سلول زنده پرداخته است ، اما برههء پيش از آن هنوز مجهول

( 1 ) أنبيا 21 : 30 . ( 2 ) نور 24 : 45 . ( 3 ) فرقان 25 : 54 . ( 4 ) طارق 86 : 6 . ( 5 ) مرسلات 77 : 20 . ( 6 ) تفسير فخر رازي ؛ ج 24 ، ص 16 .