علوم قرآنى (فارسى) — الصفحة ٣٨٨

ج - نظم‌آهنگ قرآن

بُكِيًّا » « 1 » . يا آن لحن وآهنگ وحشتناك كه ديدار با خداوند را در روز قيامت توصيف مىكند : « وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ ، وَقَدْ خابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً » « 2 » .

يا آهنگ دل‌نشين وشيرينى كه خداوند رحمان با آن پيامبر گرامى صلّى اللّه عليه وآله را مورد خطاب قرار مىدهد . آهنگى كه دل‌ها را مسخّر مىكند : « طه . ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقى . إِلَّا تَذْكِرَةً لِمَنْ يَخْشى ، تَنْزِيلًا مِمَّنْ خَلَقَ الْأَرْضَ وَالسَّماواتِ الْعُلى . الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى . لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ وَما بَيْنَهُما وَما تَحْتَ الثَّرى . وَإِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَأَخْفى ، اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى » « 3 » .

اما هنگامى كه قرآن به سخن از جانيان وعذابي كه براي آنان در نظر گرفته شده مىپردازد ، لحن آن به آهنگى مسين مبدل مىشود ودر گوش‌ها طنين مىاندازد .

واژگان ، گويى سنگ‌هاى سختىاند كه پرتاب مىشوند : « إِنَّا أَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ رِيحاً صَرْصَراً فِي يَوْمِ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ ، تَنْزِعُ النَّاسَ كَأَنَّهُمْ أَعْجازُ نَخْلٍ مُنْقَعِرٍ » « 4 » . ولى زماني كه ملائكة تسبيح‌گويان از خداوند براي مؤمنين طلب مغفرت مىكنند ، واژگان ، مانند شمش‌هاى طلا روان مىشوند : « رَبَّنا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْماً فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ » . « 5 » اما هنگامى كه از روز قيامت سخن به ميان مىآيد ، از كلمات ناآرام وعصبى وعبارات مقطع ، هول وهشدار مىبارد : « وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَناجِرِ كاظِمِينَ ما لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَلا شَفِيعٍ يُطاعُ » « 6 » . سپس نوبت به گلايه مىرسد وچه گلايه‌اى كه سودى ندارد : « يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ . الَّذِي خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ . فِي أَيِّ صُورَةٍ ما شاءَ رَكَّبَكَ » « 7 » . وزماني هم مژدگانى داده مىشود . . . ملائكة به مريم مژده مىدهند كه حضرت مسيح متولد خواهد شد : « يا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهاً فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ » « 8 » . ويا فريادى با كلمه‌اى عجيب مانند دشنه : « فَإِذا جاءَتِ الصَّاخَّةُ . يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ . وَأُمِّهِ وَأَبِيهِ . وَصاحِبَتِهِ وَبَنِيهِ . لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ » « 9 » .

( 1 ) مريم 19 : 58 . ( 2 ) طه 20 : 111 . ( 3 ) طه 20 : 8 - 1 . ( 4 ) قمر 54 : 20 - 19 . ( 5 ) غافر 40 : 7 . ( 6 ) غافر 40 : 18 . ( 7 ) انفطار 82 : 8 - 6 . ( 8 ) آل عمران 3 : 45 . ( 9 ) عبس ؛ 80 : 37 - 33 .