علوم قرآنى (فارسى) — الصفحة ٣٢٥

اقسام وجوه ونظائر

قلبت را به وسيلهء آن استوار گردانيم ، وآن را به آرامى خوانديم » .

همچنين قلب وعقل ولبّ ، هر سه يك معنا دارند : نيروى إدراك وانديشيدن .

چنانچه در آيات زير است :

« إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ « 1 » ؛ قطعا در اين [ عقوبت‌ها ] براي هر صاحب‌دل و [ انديشه ] وحق نيوشى كه خود به گواهى ايستد ، عبرتي است » .

« وَقالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ ما كُنَّا فِي أَصْحابِ السَّعِيرِ « 2 » ؛ وگويند : اگر شنيده [ وپذيرفته ] بوديم يا تعقّل [ ودرك ] كرده بوديم ، در [ ميان ] دوزخيان نبوديم » .

« إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِأُولِي الْأَلْبابِ « 3 » ؛ قطعا در اين [ گونه دگرگونى ] ها براي صاحبان خرد عبرتي است » . همچنين علم وعقل ورأى وأبصر ونظر وفهم وفقه وفكّر وأيقن وتذكّر ووعى تمامى اين ألفاظ معناى آگاه شدن ودانستن را مىدهد . چنان كه در اين آيات آمده است :

« وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً « 4 » ؛ وبگو : پروردگارا ! بر دانشم بيفزاى » . « يُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ « 5 » ؛ نشانه‌ها را براي گروهى كه مىدانند به روشنى بيان مىكند » . « إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ « 6 » ؛ بىگمان در اين [ أمور ] براي مردمى كه آگاهند دلايل [ روشنى ] است » . « إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ بَعِيداً وَنَراهُ قَرِيباً « 7 » ؛ آنان [ عذاب ] را دور مىدانند و [ ما ] نزديكش مىدانيم » . « وَأَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ « 8 » ؛ وآنان را بنگر كه به زودى با ديدهء بصيرت بنگرند [ - آگاه خواهند شد ] » . « أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ « 9 » ؛ آيا در زمين سير وسفر نمىكنند تا به سرانجام پيشينيان آگاهى يابند ؟ » .

« فَفَهَّمْناها سُلَيْمانَ وَكُلًّا آتَيْنا حُكْماً وَعِلْماً « 10 » ؛ پس آن [ داورى ] را به سليمان فهمانديم [ - آگاه ساختيم ] وبه هريك [ از داود وسليمان ] حكمت ودانش عطا كرديم » . « وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي « 11 » ؛ واز زبانم گره بگشاى [ تا ] سخنم را

( 1 ) ق 50 : 37 . ( 2 ) ملك 67 : 10 . ( 3 ) زمر 39 : 21 . ( 4 ) طه 20 : 114 . ( 5 ) يونس 10 : 5 . ( 6 ) رعد 13 : 4 . ( 7 ) معارج 70 : 7 - 6 . ( 8 ) صافّات 37 : 175 . ( 9 ) يوسف 12 : 109 . ( 10 ) أنبيا 21 : 79 . ( 11 ) طه 20 : 27 - 28 .