علوم قرآنى (فارسى) — الصفحة ٣١٤
اضلال يا خذلان
مقصود أبو موسى از عبارت أخير آن است كه خداوند هر چه بخواهد با آفريدهء خود انجام مىدهد وچون آفريدهء أو است ستمى روا نداشته است . اين همان گفتار أبو الحسن است كه ظلم از ديگران ناروا است وآنچه خدا روا مىدارد ستمى شمرده نمىشود « 1 » .
10 . « إِنَّ هذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلى رَبِّهِ سَبِيلًا « 2 » ؛ اين [ قرآن ] اندرزى است ، پس هر كه [ انديشد و ] خواسته باشد مىتواند [ بدين وسيله ] راه خود را به سوى پروردگار خود در پيش گيرد » .
اين آية به خوبى روشن مىسازد كه آنچه از جانب حق‌تعالى است راهنمايىهاى برونى وبرانگيختن فطرت وخرد درونى است ، تا انسان خود آزادانه راه خود را به سوى حق وحقيقت بيابد .
اضلال يا خذلان
اضلال يا خذلان
در بسيارى از آيات قرآني مسألهء « اضلال » مطرح وبه خدا نسبت داده شده است . با اين كه اضلال به معناى گمراه كردن ، يك عمل ضد ارزشى وضد خدايى است ! لذا بايد در مفهوم اضلال منتسب به ساحت قدس الهى دقت نظر شود ، تا روشن گردد كه كاربرد اين واژه جنبهء مجازى دارد واستعاره‌اى بيش نيست وهرگز معناى حقيقي آن مقصود نمىباشد .
« اضلال » - منتسب به پروردگار - به معناى « خذلان » است ؛ يعنى به خود واگذار كردن واز عنايت خاصّ محروم نمودن ، آن هم بر اثر عناد ولجاجتى است كه افراد مقاوم در مقابل حقّ از خود نشان مىدهند . پس خود نخواسته‌اند تا مشمول عنايت حضرت حق گردند ، وچون شايستگى وآمادگى لازم را در خود فرآهم نساخته‌اند ، به خود رها شده‌اند .
« يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَفِي الْآخِرَةِ ، وَيُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ « 3 » ؛ خداوند كساني كه ايمان دارند را بر گفتار ثابت استوار مىدارد ، چه در اين جهان چه
( 1 ) ر . ك : اشعرى ، اللمع ، ص 117 - 116 . ( 2 ) مزمّل 73 : 19 . ( 3 ) إبراهيم 14 : 27 .