علوم قرآنى (فارسى) — الصفحة ٣١٢

افعال اختياري

2 . « فَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلا كُفْرانَ لِسَعْيِهِ وَإِنَّا لَهُ كاتِبُونَ « 1 » ؛ پس هر كه كارهاى شايسته انجام دهد ومؤمن باشد ، كوشش أو ناديده گرفته نمىشود وماييم كه عمل أو را برايش ثبت وضبط مىكنيم » .

3 . « كُلُّ امْرِئٍ بِما كَسَبَ رَهِينٌ « 2 » ؛ هركس در گرو دست آورد خويش است » . يعنى پى آمد آن به خود أو بازمىگردد .

4 . « ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِما كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ « 3 » ؛ بر اثر آنچه انسان‌ها با دست‌هاى خود فرآهم آورده‌اند تباهى ، صحرا ودريا را فرا گرفته است » .

5 . « وَما مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جاءَهُمُ الْهُدى « 4 » ؛ چه چيز مانع مردم از ايمان آوردن گرديد ، آن‌گاه كه هدايت بر ايشان آمد » .

در منطق اشعرى ، مىبايست گفت : تو - خطاب به خدا - نخواسته‌اى ! 6 . « وَمَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُوراً رَحِيماً « 5 » ؛ وهركس كار بدى كند يا به خود ستم روا دارد ، سپس از خدا آمرزش بخواهد ، خدا را آمرزندهء مهربان خواهد يافت » .

اگر انسان در انجام كار زشت اختياري نداشته باشد ، چگونه مىشود كار أو را عمل قبيح شمرد ، يا آنكه ستمى به خود روا داشته باشد . آن‌گاه چرا خواهان گذشت باشد ؟ ! 7 . « لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها لَها ما كَسَبَتْ وَعَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ « 6 » ؛ خداوند كسى را جز به قدر توانايىاش تكليف نمىكند . هر چه [ خوبى ] كند به سود أو است وهر چه [ بدى ] كند به زيان أو است » .

اين آية به خوبى دلالت دارد كه انسان خود توانايى انجام كار نيك وبد را دارد ، كه تكليف بر حسب توانايى أو مىباشد وپيامدهاى سود وزيان آن به خود أو بازمىگردد .

8 . « لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ « 7 » ؛ در دين اكراهى نيست . راه صلاح از

( 1 ) أنبيا 21 : 94 . ( 2 ) طور 52 : 21 . ( 3 ) روم 30 : 41 . ( 4 ) اسراء 17 : 94 . ( 5 ) نساء 4 : 110 . ( 6 ) بقره 2 : 286 . ( 7 ) بقره 2 : 256 .