علوم قرآنى (فارسى) — الصفحة ٣٠٨

فرضيّهء كسب

زمينه تمسّك جسته است ؛ از جمله :

1 . « وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَما تَعْمَلُونَ « 1 » ؛ شما وآن چه انجام مىدهيد ، خدا آفريده است » .

2 . « اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ « 2 » ؛ خداوند آفرينندهء همه چيز است » .

3 . « ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَلا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها « 3 » ؛ هيچ ناگوارى نه در زمين ونه در نفس‌هاى شما [ - در زندگى شما ] رخ نمىدهد مگر آنكه پيش از اينكه آن را پديد آوريم در دفتر سرنوشت ثبت گرديده است » .

4 . « وَأَنَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكى « 4 » ؛ وأو است كه مىخنداند ومىگرياند » .

قايلين به جبر اضافه كرده‌اند :

5 . « وَما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ « 5 » ؛ [ وانجام عملي را ] اراده نمىكنيد مگر آنكه خداوند اراده كرده باشد » .

6 . « ما كانُوا لِيُؤْمِنُوا إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ « 6 » ؛ ايمان نمىآوردند مگر آنكه خدا بخواهد » .

7 . « وَلَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ « 7 » ؛ ودر حقيقت بيشترين جن وانس را براي دوزخ آفريده‌ايم » ؛ يعنى در أصل آفرينش براي تباه بودن وعقاب شدن آفريده شده‌اند ، نه آن كه خود موجب تباهى خويش گرديده تا با دست خود عقوبت را براي خود فرآهم كرده باشند ! « 8 » .

فرضيّهء كسب

فرضيّهء كسب

أبو الحسن اشعرى براي توجيه نمودن رأى خود - در مقابل اعتراضاتى كه بر وى شده كه اگر افعال اختياري انسان از ارادهء أو بيرون باشد جايى براي مطرح ساختن صفات فضائل ورذائل ، باقي نمىماند ونيز مسألهء ستايش ونكوهش ومدح وذمّ موردى نخواهد داشت ، علاوة كه تبشير وانذار وترغيب وتهديد ووعد ووعيد

و

( 1 ) صافات 37 : 96 . ( 2 ) زمر 39 : 62 . ( 3 ) حديد 57 : 22 . ( 4 ) نجم 53 : 43 . ( 5 ) انسان 76 : 30 . ( 6 ) انعام 6 : 111 . ( 7 ) أعراف 7 : 179 . ( 8 ) ر . ك : الإبانة ، ص 6 وص 59 - 49 . اللمع ، ص 113 هر دو از أبو الحسن اشعرى . تفتازانى ، شرح عقايد نسفيه ، چاپ كابل ، ص 61 - 60 .