علوم قرآنى (فارسى) — الصفحة ٢٨٣
دو فرضيّهء ديگر
دو فرضيّهء ديگر
دو فرضيّهء ديگر
أخيرا ، دو فرضيّهء ديگر در تفسير محكم ومتشابه ارائه شده كه كاملا غريب مىنمايند :
1 . مرحوم طالقانى براي قرآن دو حالت فرض كرده : پيش از نزول وپس از نزول .
حالت پيش از نزول را محكم وحالت پس از نزول را متشابه دانسته گويد : « قرآن داراى دو وجود ودو مرحله است ، مرحلهء پيش از نزول وتنزيل ومرحلهء پس از نزول . قرآن ، پيش از نزول محكم ، ثابت ، كلى ونامتغيّر است . آن كتاب محكم ومكنون وجمعى پيش از نزول ، ام‌الكتاب است كه برتر از حواسّ وانديشه‌ها است وبه زبان عربى هم نمىباشد . أصول ثابتي هستند ؛ قوانين ثابت جهان وانسان ، معرفت مبدأ وتوحيد وصفات عليا ، رابطهء خلق با خالق ، مراحل معاد ، تكامل ، مسئوليّت وتعهّد انسان ، احكام كلى عقلي وعملي ، فروع نظري ، فكرى وعملي ، همه از آن « ام‌ّالكتاب » ناشى مىشوند .
آن كتاب محكم وحكيم وام‌الكتاب ومحفوظ ومكنون ، در ظروف انديشه‌هاى گوناگون وزمان‌ها ومكان‌ها وشرايط واستعدادها ، به صورت كلمات وآيات متفرق وتفصيل‌ها ، تبين گرديده وقرائت شده است . در نتيجة اين آيات مفصّل وتنزّل‌يافتهء همان محكمات وام‌الكتاب است كه در لباس عبارات وكلمات در آمده ومتشابه گرديده است . « اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتاباً مُتَشابِهاً » « 1 » . متشابهات تنها همين نيست كه تشابه در مقصود ومعنا داشته باشد ، بلكه متشابه از جهت تشابه با محكمات هم هست » « 2 » .
در اين گفتار دو اشتباه به چشم مىخورد :
أولا ؛ تشابه شبهه‌انگيز وفتنه‌آفرين ، با تشابه به معناى هم‌آهنگ ويكسان بودن مشتبه شده است . در آيهء 7 سورهء آل عمران ، متشابهات زمينه‌اى براي فتنه‌جويان شمرده شده است وقسمتى از آيات قرآني چنين‌اند ؛ از قبيل آيات صفات وآفرينش وشناخت . . . كه در گنجايش فهم كوته‌انديشان درست نيايد . ولى در آيهء 23 سورهء
( 1 ) زمر 39 : 23 . ( 2 ) پرتوى از قرآن ؛ ج 3 ، ص 20 - 19 .