علوم قرآنى (فارسى) — الصفحة ٢٠٦
در روايات أهل سنت
علي عليه السّلام كه در كنار پيامبر صلّى اللّه عليه وآله نشسته بود ، گفت : « هركس قرآن را بدان گونه كه مىداند وآموخته است قرائت كند ، همهء آن‌ها خوب وپسنديده است » « 1 » .
در حديث عبد اللّه آمده كه پيامبر صلّى اللّه عليه وآله به علي عليه السّلام اشاره كرد وعلي عليه السّلام گفت :
« پيامبر صلّى اللّه عليه وآله به شما دستور مىدهد كه هريك از شما به گونه‌اى كه مىداند بخواند . از آن پس هريك از ما به گونه‌اى قرائت مىكرد كه ديگرى آن را به آن‌گونه قرائت نمىكرد » . حاكم نيشابورى گويد : « سند اين حديث صحيح است » « 2 » .
11 . از ابن مسعود وأو از پيامبر صلّى اللّه عليه وآله روايت كرده كه فرمود : « كتاب نخست از باب واحد وبر حرف واحد نازل شد « 3 » ، وقرآن ، از هفت باب وبر هفت حرف : زجر وأمر وحلال وحرام ومحكم ومتشابه وأمثال . . . نازل شده است » « 4 » .
12 . از أبو قلابه نقل شده كه پيامبر صلّى اللّه عليه وآله فرمود : « قرآن بر هفت حرف : امر وزجر وترغيب وترهيب وجدل وقصص ومثل ، نازل شده است » « 5 » .
اين بود معظم أحاديث أهل سنّت در اين زمينه كه برخى مدعى تواتر آن‌ها شده‌اند « 6 » . امّا مدلول ومضمون اين أحاديث مختلف است وبا اصطلاح تواتر كه وحدت مضمون در تمامى آن‌ها شرط است ، سازش ندارد . ازاين‌رو اين أحاديث به چهار دسته تقسيم مىشوند :
أول : احاديثى كه مفهوم آن‌ها اختلاف لهجه در تعبير واداى كلمات را مىرساند وآن‌ها عبارتند از : أحاديث شمارهء 1 و 2 و 3 و 4 و 5 و 6 و 10 .
دوّم : احاديثى كه جواز تبديل كلمات مترادف به يكديگر را مىرساند ؛ مانند حديث شمارهء 4 و 7 .
سوّم : احاديثى كه به اختلاف معاني آيات مربوط است ومضمون آن‌ها مبين آن است كه هر آيه‌اى تاب تحمل معاني مختلفي دارد كه بعضي از آن‌ها معاني ظاهر
و
( 1 ) همان ، ص 10 . ( 2 ) المستدرك ، ج 2 ، ص 223 ، 224 . ( 3 ) مقصود از كتاب نخست كتاب‌هاى نازل‌شده بر انبياى گذشته است چنانچه در حديث ديگر آمده : « إنّ الكتب كانت تنزل من السماء من باب واحد . . . » . ر . ك : كنز العمال ، ج 1 ، ص 553 . ( 4 ) تفسير طبري ، ج 1 ، ص 23 . متّقى هندى ، كنز العمال ، ج 1 ، ص 549 . ( 5 ) تفسير طبري ، ج 1 ، ص 24 . ( 6 ) ر . ك : ابن الجزري ، النشر في القراءات العشر ، ج 1 ، ص 21 .