علوم قرآنى (فارسى) — الصفحة ١٨٥

1 . ابتدايى بودن خط

ابن فليح « إلفهم » با اثبات همزه واسقاط يا وسكون لام قرائت كرده وهريك از قرّاء به علت نارسايى رسم‌الخط ، اين كلمه را به نحوى عجيب خوانده است .

همچنين ، گاه تنوين را به شكل نون مىنوشتند ونون را به صورت الف . مثلا « لنسفعن » « 1 » به صورت « لَنَسْفَعاً » ، وآيهء « وليكونن من الصّاغرين » « 2 » به شكل « ليكونا . . . » نوشته مىشد . به عبارت ديگر الف تنوين را به جاى نون تأكيد خفيفه به كار مىبردند .

ازاين‌رو آيهء « وإذن لآتيناهم من لدنّا أجرا عظيما » « 3 » را به صورت « إذا » نيز نوشته‌اند « 4 » .

در رسم‌الخط ابتدايى آن زمان ، همچنين واو ويا بدون هيچ علتي حذف مىشد .

كه خود يكى از مهم‌ترين عوامل ابهام واشكال واختلاف در قرائت ، بلكه در تفسير ، به شمار مىآمد . مثلا در آيهء « وصالحوا المؤمنين » « 5 » واو از « صالحوا » حذف وبه صورت « وَصالِحُ الْمُؤْمِنِينَ » نوشته شده . لذا معلوم نبود كه اين كلمه مفرد است يا جمع مضاف « 6 » .

گاه نيز الف از « عاداً الْأُولى » « 7 » حذف مىگرديد ، وبه صورت « عاد الأولى » نوشته مىشد ودر نتيجة خواننده نمىدانست كلمهء « عاد » فعل است يا اسم « 8 » . در برخى مصاحف به « جاءنا » « 9 » الف اضافه مىشد وبه صورت « جاءانا » در مىآمد كه روشن نبود اين كلمه مفرد است يا تثنيه « 10 » . همچنين در پى بسيارى از واوهاى آخر كلمه ( لام الفعل ) الف گذارده مىشد واين تصور پيش مىآمد كه اين واو علامت جمع است واز طرف ديگر ، الف را از واو جمع حذف مىنمودند . مثال‌هايى از مورد أول : « انّما أشكوا بثّى » ، « فلا يربوا » ، « نبلوا اخباركم » ، « ما تتلوا الشياطين » . واز مورد دوم : « فاءوا » ، « جاؤو » ، « تبؤو الدار » ، « سعو » و « عتو » و . . .

خلاصه ، اين‌گونه نارسايىها در رسم‌الخط مصاحف أولية - كه هنوز هم باقي است - مشكلات بسيارى به بار آورد ، از جملهء اين مشكلات بروز اختلافات بسيار

( 1 ) علق 96 : 15 . ( 2 ) يوسف 12 : 32 . ( 3 ) نساء 4 : 67 . ( 4 ) شرح مورد الظمآن ؛ ص 186 . ( 5 ) تحريم 66 : 4 . ( 6 ) تفسير طبرسى ؛ ج 10 ص 316 . شرح مورد الظمآن ؛ ص 47 . ( 7 ) نجم 53 : 50 . ( 8 ) شرح مورد الظمآن ؛ ص 125 . ( 9 ) زخرف 43 : 38 . ( 10 ) شرح مورد الظمآن ؛ ص 128 .