علوم قرآنى (فارسى) — الصفحة ١٢٩

مصحف ابىّ بن كعب

دعاى خلع : « بسم اللّه الرحمن الرحيم اللّهم انّا نستعين بك ونستغفرك ونثني عليك الخير ولا نكفرك ونخلع ونترك من يفجرك » .

دعاى حفد : « بسم اللّه الرحمن الرحيم اللّهم إيّاك نعبد ولك نصلّي ونسجد وإليك نسعى ونحفد ، نخشى عذابك ونرجو رحمتك انّ عذابك بالكفار ملحق » « 1 » .

3 . در اين مصحف ميان دو سورهء فيل وقريش « بسم اللّه الرّحمن الرّحيم » نيامده وآن دو ، يك سوره پنداشته شده است « 2 » . در روايات أهل بيت عليهم السّلام نيز آمده است كه هركس در نماز ، سورهء فيل را بخواند بايد سورهء قريش را نيز بخواند ، ليكن با آوردن « بسم اللّه الرّحمن الرّحيم » « 3 » بين دو سوره ؛ يعنى اين دو سوره قرائتا يك سوره محسوب مىشود ، ولى از نظر ثبت در قرآن دو سوره به حساب مىآيد . اين روايت عكس مصحف ابىّ بن كعب را ثابت مىكند . بنابراين مصحف ابىّ بن كعب داراى 115 سوره بود .

4 . در اين مصحف ابتداى سورهء زمر با « حم » شروع شده بود ودر نتيجة حواميم اين مصحف به جاى هفت سوره ، هشت سوره است « 4 » .

5 . اين مصحف با مشهور ، اختلاف قرائت داشت . برخى كلمات به مترادف‌هاى آن‌ها تبديل شده است : آيهء « قالُوا يا وَيْلَنا مَنْ بَعَثَنا مِنْ مَرْقَدِنا » « 5 » به صورت « من هبّنا من مرقدنا » « 6 » وآيهء « كُلَّما أَضاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ . . . » « 7 » به صورت « مرّوا فيه » يا « سعوا فيه » خوانده شده است « 8 » . برخى كلمات براي توضيح وتفسير آورده شده است : در آيهء « فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ « 9 » [ متتابعات ] فِي الْحَجِّ . . . » كلمهء افزوده شده « 10 » براي معلوم كردن سه روز روزهء متوالى است ويا در آيهء « فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ [ إلى أجل مسمّى ] فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً . . . » « 11 » عبارت اضافه شده براي معلوم كردن اين است « 12 » كه مقصود ، نكاح

( 1 ) الاتقان ؛ ج 1 ، ص 65 . ( 2 ) همان ؛ ج 1 ، ص 65 - 64 . ( 3 ) وسائل الشيعة ؛ ج 4 ، أبواب القراءة في الصّلاة ، باب 10 . ( 4 ) الاتقان ؛ ج 1 ، ص 64 . ( 5 ) يس 36 : 52 . ( 6 ) تفسير طبرسى ؛ ج 8 ، ص 428 . ( 7 ) بقره 2 : 20 . ( 8 ) الاتقان ؛ ج 1 ، ص 47 . ( 9 ) بقره 2 : 196 . ( 10 ) الكشاف ؛ ج 1 ، ص 242 . ( 11 ) نساء 4 : 24 . ( 12 ) تفسير طبري ؛ ج 5 ، ص 9 .