علوم قرآنى (فارسى) — الصفحة ١١٩

فصل سوم جمع وتأليف قرآن

فصل سوم جمع وتأليف قرآن

فصل سوم جمع وتأليف قرآن

جمع وتأليف قرآن به شكل كنونى ، در يك زمان صورت نگرفته ، بلكه به مرور زمان وبه دست افراد وگروه‌هاى مختلف انجام شده است . ترتيب ، نظم وعدد آيات در هر سوره در زمان حيات پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله وبا دستور آن بزرگوار انجام شده وتوقيفى است وبايد آن را تعبّدا پذيرفت ، وبه همان ترتيب در هر سوره تلاوت كرد .

هر سوره با فرودآمدن « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » آغاز مىشد وآيات به ترتيب نزول در آن ثبت مىگرديد ، تا موقعى كه « بِسْمِ اللَّهِ . . . » ديگرى نازل مىشد وسورهء ديگرى آغاز مىگرديد . اين نظم طبيعي آيات بود . گاهى اتفاق مىافتاد پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله - با اشارهء جبرئيل - دستور مىداد تا آيه‌اى بر خلاف نظم طبيعي در سورهء ديگرى قرار داده شود ؛ مانند آيهء « وَاتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ما كَسَبَتْ وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ » « 1 » - كه گفته‌اند از آخرين آيات نازل شده است - پيامبر صلّى اللّه عليه وآله دستور فرمود آن را بين آيات ربا وآيهء دين ، در سورهء بقره آيهء 281 ثبت كنند . بنابراين ثبت آيات در سوره‌ها ، چه با نظم طبيعي يا نظم دستوري ، توقيفى است وبا نظارت ودستور خود پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله انجام گرفته است وبايد از آن پيروى نمود .

ولى دربارهء نظم وترتيب سوره‌ها ميان أهل نظر اختلاف است . سيّد مرتضى علم الهدى وبسيارى از محققين واز معاصرين آيت اللّه خويى بر آنند كه قرآن همچنان كه هست ، در زمان حيات پيامبر صلّى اللّه عليه وآله شكل گرفته است . زيرا جماعتى قرآن

( 1 ) بقره 2 : 281 .