سوشيانت منجى ايرانويج (منجى و آخر الزمان در ادبيات پيگويانه زرتشتى با مقدمه استاد پروفسور كريستين بونو) (فارسى) — الصفحة ٢٦٣

پىنوشت‌ها :

از مجموعه مطالب زروانى برمىآيد كه زروان در اصل خدا - پدرى بوده است كه اغلب اقوام ابتدايى بشر به چيزى نظير او معتقد بوده و هستند . خدا - پدرى كه از او همهء خدايان و ديوان ، همهء نيروهاى خوب و بد و همهء جهان پديد آمده است . ولى ، چنان‌چه از نوشته‌هاى پهلوى برمىآيد ، بعدها از اين خدا - پدر نخستين ، خدايى چنان مجرد و پيچيده ساخته‌اند كه مىرساند عقيده به زروان در ايران مراحل متفاوت تمدن را از يك جامعهء ابتدايى تا جامعه‌اى پيشرفته ، چون جامعهء ساسانى ، طى كرده است » .

اطلاعات مفصل‌تر ر . ك : پژوهشى در اساطير ايران ، ص 158 به بعد ، يادداشت 11 .

( 14 ) . ر . ك : تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ، برتولد اشپولر ، ترجمهء جواد فلاطورى ، ج 1 ، ص 340 - 341 ؛ و منابعى كه دربارهء زروان معرفى شده .

( 15 ) . ر . ك : همان ، ص 350 - 351 .

( 16 ) .

. 84 . P , seidutS citsevA eht fO noitargetnisiD ehT : gninneH . B . W

( 17 ) . ر . ك : ديانت زرتشتى ، ص 73 - 74 ؛ هم‌چنين در توضيح اين مطلب آمده كه كارل هوفمان

. K nnamffoH

كه در :

, ttinhcsbA retsrE , ksitsinarI , dnaB retreiV , gnuliebA etsrE kitsilatneirO red hcubdnaH . 11 . P

اين نظريه را بيان داشته ، آن را به شرط آن‌كه اصولا چنين متنى چه به زبان پهلوى اشكانى و چه به زبان پهلوى ساسانى وجود داشته است معتبر مىشمارد .

( 18 ) . ر . ك : دين‌هاى ايران باستان ، پيشين ، ص 8 .

( 19 ) . اوتاكر كليما در اين خصوص گفتار جالبى دارد بدين قرار : « در گذشته اعتقاد بر اين بود كه مردم مشرق زمين همه‌چيز را خوب به ياد مىسپارند و حافظهء آنان قوى ، صادق و قابل اعتماد است . اما اين ادعا فقط در صورتى صحت دارد كه مطلب مربوط به موضوعاتى باشد كه از نيروى سحرآميز خاصى برخوردارند . مثلا متون مقدس كه واژه‌ها ، طرز جمله‌سازى ، خصوصيات نحوى ، حتى تكيه و تلفظ صحيح آن متون رحمت خداوندى را براى انسان به همراه مىآورد . ولى روىهم‌رفته در مشرق زمين عكس اين ادعا صحت دارد . در اين خصوص مىتوان به گفتهء « لاگرانژ »

egnargaL . J . M

كه در زمينهء تحقيقات مربوط به « عهد عتيق و عهد جديد » يكى از مراجع بزرگ محسوب مىشود ، استناد كرد . وى در مقالهء خود تحت عنوان

ud secruos seL elignavE em ? eisiort

مىنويسد كه : « به ما گفته‌اند در مشرق زمين داستان‌ها با امانت غيرقابل تصورى از سينه‌اى به سينه ديگر نقل و عينا تكرار مىشوند . ولى حالا كه در شرق به سر مىبريم كمتر شاهد اين پديده هستيم ، بلكه برعكس به‌طورىكه مشاهده مىكنيم حتى كوچك‌ترين واقعه به هنگام نقل از سينه‌اى به سينهء ديگر تحريف و تصحيف مىشود »

) euqilbiB euveR

، سال 1896 ، ص 5 به بعد ) . و اين مطلب در مورد تمام زمينه‌هاى تحقيقاتىاى كه مواد اوليهء تحقيق را اخبار و احاديث تشكيل مىدهند ، صدق مىكند » ( تاريخچهء مكتب مزدك ، ص 175 ) .

( 20 ) . ر . ك : ديانت زرتشتى ، ص 68 .

( 21 ) . نگاه كنيد به : نامهء اول منوچهر به مردم سيركان در :

. 371 . P , 3491 drofxO , skooB yrutneC - htniN eht ni smelborP nairtsaoroZ : yliaB . B . W