سوشيانت منجى ايرانويج (منجى و آخر الزمان در ادبيات پيگويانه زرتشتى با مقدمه استاد پروفسور كريستين بونو) (فارسى) — الصفحة ١٩٤
پىنوشت‌ها :
برخوانم باد را ، و از او مىخواهم جان اوى مرده مردم را . گويد باد كه « چگونه رسانم ، كه نه من بدانم كه كدام جان از آن اوى و كدام از آن ديگرى است ؟ » .
[ من ] ، كه هرمزدم ، چون بازنگرم بر زمين ، آب ، گياه ، روشنى و باد ، به روشن‌بينى بدانم ، يكى را از ديگرى بشناسم . . . » .
نقل از : پژوهشى در اساطير ايران ، ص 289 ، يادداشت 16
( 13 ) . پادشاه زن يا زن پادشا ، يكى از انواع پيوندهاى زناشويى در آيين مزديسنا است كه بنا به تعريف ، هرگاه دخترى باكره پس از رسيدن به سن بلوغ با موافقت و رضاى والدين شوهر اختيار كرده ، اين نوع پيوند را پادشاه زن گويند . انواع پيوندهاى زناشويى عبارتند از : 1 . پادشاه زن 2 . چاكر زن 3 . ايوك زن 4 . ستر زن 5 . خودراى زن . براى توضيح هريك ر . ك : مراسم مذهبى و آداب زرتشتيان ، اردشير آذرگشسب ، ص 177 به بعد .
( 14 ) . رشن چين ، پهلوى :
ni ? c - n ? sar
، لقب برادر جمشيد . در اوستا نام او
aruytips
آمده است .
( 15 ) . به معنى آغاز سحر است .
( 16 ) . مهرداد بهار در توضيح آورده : « پهلوى :
hirawad
، داورى كردن ، به معناى ستيزه كردن ، در فارسى هم آمده است » ( ر . ك : فرهنگ معين و تفسير قرآن پاك ، على رواقى ، ص 150 ) .
( 17 ) . ر . ك : فرگرد دوم ، يادداشت 45 .
( 18 ) . ر . ك : بندهش ، بهار ، ص 145 - 148 .
( 19 ) . خماهن ، پهلوى :
nah ? anawx
، اوستا :
- haya an ? eavx
، به معناى فلز گداخته است و صفتى براى آسمان و خود گوهر آسمان است . اين واژه در فارسى به‌صورت خم آهن و خماهان به كار رفته است . مؤلف برهان زير واژه خماهان گويد : « . . . سنگى باشد به غايت سخت و تيره رنگ ، به سرخى مايل و آن دو نوع است : نر و ماده . . .
و به عربى آن را حجر حديدى و صندل حديدى خوانند و بعضى گويند سنگى است سياه‌وسفيد . . . » . در اينجا دو اسطوره به‌هم درآميخته است : يكى صفت خماهن كه اشاره به فلزين بودن آسمان است و ديگرى سنگ بودن آسمان . در كنار اعتقاد نخستين ، اعتقاد دوم نيز در نزد ايرانيان قدمت بسيار دارد ، چنان‌چه واژهء آسمان در اوستا :
- nasa / - namsa
به معناى سنگ است . بنابر اسطورهء ديگر ( ر . ك : بخش دهم پژوهشى در اساطير ايران ) ، گوهر آسمان آبگينهء سپيد است كه عقيده‌اى است جديدتر .
پژوهشى در اساطير ايران ، ص 48 ، يادداشت 3
( 20 ) . اين نام در بندهش
2 DT
به‌صورت
nat ? aW
آمده است . ضبط ديگر آن
nam ? aW
و
num ? aW
در
1 DT
است . دربارهء او اطلاعى در دست نيست .
( 21 ) . دربارهء جاودانان و بىمرگان به تفصيل ر . ك : فرگرد دوم ، يادداشت 2 .
( 22 ) . هديوش ، پهلوى :
? s ? oyadah / ? s ? oyad ? ah
، گاوى است كه در پايان نبرد هرمزد و اهريمن ، براى ساختن زندگى جاويد مردمان ، توسط سوشيانس كشته مىشود .
( 23 ) . گيتى خريد نام مراسمى است كه پيش از مرگ برپا مىدارند تا رستگارى ديگر جهان را بخرند .
( 24 ) . زوت ، پهلوى :
t ? oz
، اوستا :
- r ? oaz , - ratoaz
، پيشواى برگزارى آيين‌هاى دينى .
( 25 ) . راسپى ، پهلوى :
gips ? ar
، اوستا :
- arak - ? siw ? ? ear
، وردست زوت .
( 26 ) . منظور از ايونگهان در اينجا كهكشان است . ايويانگهان ، پهلوى :
nahgn ? ayb ? e
، اوستا :
anahgn ? aywia
،