عرفان حج (فارسى) — الصفحة ٤٢
تقوا و پارسايى روح عمل است
كند . در دوران جاهليت اطراف كعبه طواف مىكردند اما عبادت آنها سوت كشيدن و كف زدن بود . قرآن فرموده است :
« ما كان صلاتهم عند البيت الّا مكاءً وتصدية » « 1 »
مشرك اگر در كنار كعبه هم به زمزمه و نماز بايستد ، سوت مىكشد .
اگر تكبير بگويد ، كف مىزند ؛ زيرا تكبير و زمزمهء شرك‌آلود ، بيان انسانى نيست قرآن سخن آنان را كه در زمان جاهليت اطراف كعبه با اذكار شرك‌آلود طواف مىكردند ، بيان نمىداند بلكه صفير و سوت مىداند .
در نظر قرآن ، سخن انسان بيان است ؛ « الرّحمن علّم القرآنَ خلق الإنسان علّمه البيان » « 2 »
معلّم خداى رحمان است و اوست كه قرآن را تعليم داد . وقتى قرآن تعليم شد ، شاگردِ قرآن مىشود انسان ؛ « خَلَقَ الإنسان »
و آن‌گاه كه فردى « انسان » شد ، سخن او « بيان » است ؛ « علّمه البيان »
اوّل علم قرآن است ، بعد انسان شدن ، و سپس بيان داشتن . بيان براى انسان و انسانيّت در پرتو قرآن است . آن كس كه از قرآن سهمى ندارد انسان نيست . آن كس كه انسان نباشد سخن او بيان نيست و آن كس كه سخن او بيان نباشد كلمات او صفير است و سوت و فرياد .
و اما پاكان ، كه در اطراف كعبه طواف مىكنند ، نه تنها به ياد حق سرگرمند كه به ياد خلق خدا هم مشغولند و سعادت همگان را در آنجا كه
( 1 ) - انفال : 35
( 2 ) - الرحمن : 1 - 2