خارج اصول (فارسى) — الصفحة ٢٤٩
تقسيم وضع به لحاظ لفظ موضوع
تقسيم وضع به لحاظ لفظ موضوع
تقسيم وضع به لحاظ لفظ موضوع
آخرين بحث در باب وضع آن است كه همانطورى كه وضع به لحاظ معناى موضوع‌له به چهار قسم تقسيم شد ( وضع و موضوع‌له هردو خاص ، يا هردو عام و . . . ) همينطور وضع به لحاظ لفظ موضوع به دو قسم تقسيم مىشود : 1 . وضع شخصى 2 . وضع نوعى و قبل از بيان اين دو قسم ، بجا است دو نكته را به عنوان مقدّمه بيان كنيم :
الف : همانطور كه واضع در مقام وضع بايد معناى مورد نظر را لحاظ و تصوّر كند ، هكذا بايد لفظ مورد نظر خويش را نيز لحاظ كند و گرنه وضع امكان ندارد و نمىتواند بگويد : وضعت اللفظ الفلانى للمعنى الفلانى ، و همانطور كه تصور معنى دوگونه بود : گاهى بنفسه و تفصيلى بود يعنى خود معناى موضوع‌له را تصوّر مىكرد . و گاهى بوجهه و اجمالى بود يعنى معنا را در تحت يك عنوان عام و كلّى اجمالا لحاظ مىكرد و آن كلّى را وجه و مرآت اين معناى مورد نظر قرار مىداد ، هكذا تصوّر لفظ نيز دوگونه است :
گاهى لفظ را بنفسه يعنى شخص لفظ را تصوّر مىكند مثلا زيد را با مادّه و هيئتى كه دارد يا انسان را با حروف و شكلى كه دارد مشخّصا تصوّر مىكند و آن را براى معنايى قرار مىدهد . و گاهى لفظ را بوجهه و اجمالا تصوّر مىكند يعنى در تحت يك عنوان كلّى لحاظ مىكند .
فى المثل نمىگويد : لفظ ضارب را براى دلالت بركنندهء كار و اسم فاعل قرار دادم بلكه مىگويد : هرآنچه كه بر وزن فاعل باشد براى دلالت بر فاعل فعل قرار دادم و با اين عنوان كلى به مصاديق آن ( ضارب ، كاتب ، ناصر ، و . . . ) اشاره مىكند و اينها در ضمن آن كلّى اجمالا تصوّر مىشوند .
ب : در مقام وضع لفظ براى معنى گاهى لفظ موضوع هم از لحاظ مادّه مشخّص