حكمت نامهء پيامبر اعظم ص (عربى) — الجزء ١، الصفحة ١٠٥
واژه " عقل " در أحاديث اسلامى
اين رو ، پيامبر گرامى اسلام مىفرمايد :
العَقلُ عِقالٌ مِنَ الجَهلِ . « 1 »
خرد ، بازدارنده از ناداني است .
واژه " عقل " در أحاديث اسلامى
واژه " عقل " در أحاديث اسلامى
محدّث بزرگوار ، شيخ حرّ عاملي رحمه‌اللّه ، در انتهاى باب " وجوب طاعة العقل ومخالفة الجهل ( لزوم پيروى از عقل ونافرمانى از ناداني ) " درباره معاني عقل ، چنين مىگويد :
عقل ، در سخن انديشمندان وحكيمان ، معاني بسيار دارد « 2 » وبا جستجو در أحاديث ، سه معنا برايش به دست مىآيد :
1 . نيرويى كه بِدان ، خوبىها وبدىها وتفاوت‌ها وزمينه‌هاى آنها ، شناخته مىشوند ، واين ، معيار تكليف شرعي است .
2 . ملكه‌اى كه به انتخاب خوبىها وپرهيز از بدىها فرا مىخواند .
3 . تعقّل ودانستن ، كه در برابر جهل ( ناداني ) قرار مىگيرد ، نه در برابر ديوانگى .
بيشترين استعمال " عقل " در أحاديث ، معناى دوم وسوم اند . « 3 »
با تتبّع وتأمّل در مواردى كه كلمه " عقل " وكلماتِ هم‌خانواده آن در متون اسلامى به كار رفته است ، معلوم مىشود كه اين كلمه ، گاه درباره منشأ ادراكات انسان وگاه ، درباره نتيجة ادراكات أو به كار رفته است ، كه در هر يك از اين دو نيز كاربردهاى مختلفي دارد .
( 1 ) ر . ك : دانش‌نامه عقايد اسلامى : معرفت‌شناسى / ح 316 . ( 2 ) ر . ك : نهاية الحكمة : ص 305 و 308 ، كشف المراد : ص 234 و 245 ، بحار الأنوار : ج 1 ص 99 101 . ( 3 ) وسائل الشيعة : ج 15 ص 208 .