حكمت نامهء پيامبر اعظم ص (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٥٩
عوامل بازگشت
" وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِيَّةِ الْأُولى . « 1 »
و مانند روزگار جاهليت نخست ، زينت‌هاى خود راى آشكار مكنيد " .
طبق تفسير امام باقر عليه السلام ، اشاره به تجديد حيات جهل در تاريخ اسلام دارند . پيامبر خدا ، در اين باره مىفرمايد :
بُعِثتُ بَينَ جَاهِلِيَّتَينِ ، لَأُخراهُما شَرٌّ مِن أَولاهُما . « 2 »
در ميان دو جاهليّت ، بر انگيخته شدم كه همانا دومين آن ، بدتر از اوّلى است .
عوامل بازگشت
عوامل بازگشت
مسئله مهم ، شناخت عوامل بازگشت به جاهليّت و به تعبير قرآن : " انقلاب إلى الأعقاب " است . عوامل اجتماعى بازگشت به جاهليّت ، آفاتى هستند كه اساس نظام اسلامى را تهديد مىكنند ، مانند اختلاف . پيامبر خدا مىفرمايد :
مَا اختَلَفَت امَّةٌ بَعدَ نَبِيِّها إلّا ظَهَرَ أهلُ باطِلِها عَلى أهلِ حَقِّها . « 3 »
هيچ امّتى پس از پيامبرشان اختلاف نكردند ، مگر آن كه پيروان باطل در ميان آنان ، بر پيروان حق پيروز شدند .
در ميان عوامل اجتماعىِ بازگشت به جاهليّت ، خطرناك‌ترينِ آنها رهبرىِ سردمداران گم‌راهى است ، و لذا پيامبر خدا فرمود :
إنّ أخْوَفَ ما أخافُ على امّتى الأئمّةُ المُضِلّونَ . « 4 »
بيشترين چيزى كه بر امّت خويش مىترسم ، پيشوايان‌گم‌راه كننده‌اند .
نقل است كه عمر بن خطّاب از كعب پرسيد :
از مسأله‌اى مىپرسم ؛ ولى آن را كتمان مكن .
( 1 ) . احزاب : آيه 33 . ( 2 ) . الأمالي ، شجرى : ج 2 ص 277 . ( 3 ) . كنز العمّال : ج 1 ص 183 ح 929 . ( 4 ) . كنز العمّال : ج 10 ص 188 ح 28986 .