جامع البيان عن تأويل آي القرآن (تفسير طبرى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١١
ترجمهء سورة فاتحة الكتاب
ترجمهء سورة فاتحة الكتاب
ترجمهء سورة فاتحة الكتاب
و اما اين سورة [ را ] فاتحة الكتاب گويند و امّ الكتاب گويند و سبع المثانى گويند .
اما فاتحة الكتاب از بهر آن گويند كه همه قرآن بدين سورة گشاده شود ، و اول همه قرآن اين سورة بايد خواند ، و اول اين سورة بايد نبشت ، و به همه نمازها اول اين سورة بايد خواند .
و اما امّ الكتاب از بهر آن خوانند كه مادر همه قرآن اين سورة است و همه قرآن ازين سورة گشاده شود و از اين شكافد ، و پيشتر از همه قرآن اينست .
اما سبع المثانى از بهر آن گويند كه اين سورة هفت آية است دوباره ، و اين دوباره [ آنست ] كه كلمتهاى آن بيشتر مكرر است . چنان كه گويدبسم اللَّه الرحمن الرحيم و ديگر بار گويد الرحمن الرحيم ؛ و گويد ايّاك و ديگر باره گويد و اياك ؛ و گويد الصّراط و ديگر باره گويد صراط ؛ و گويد عليهم و ديگر باره گويد عليهم ؛ و سبع المثانى اين باشد .
اما اين سورة فاتحة الكتاب از همه قرآن فاضل‌تر است . و چنين گويند كه نام بزرگترين خداى تعالى اندرين سورة است . و محمد بن جرير الطبرى چنين گويد كه من شنيدم بروايتهاى درست كه نام بزرگ خداى عزّ و جلّ اندرين سورت است از بهر آن كه گفته‌اند كه هران سورتى كه به دو اندر هفت حروف معجم نباشد نام بزرگترين خداى عزّ و جلّ اندر آن سورة باشد ، و بدين سورة اندر ، اين هفت حرف نيست :
ث - ج - خ - ش - ظ - ز - ف . و اين سورة كليد بهشت است و چون نيكو بتفسير اين نگاه كنى و انديشه كنى خداى را بيگانگى بتوانى دانستن .