دولت كريمه امام زمان (عج) (فارسى) — الصفحة ١٣٥

غلبه بر طبيعت‌هاى سوء و ناپسند در عصر ظهوربر اثر تكامل عقل

وظيفهء عاقل است كه همهء بدىهاى نفس خود در دين و رأى و اخلاق و ادب را شماره نموده و آنان را در حافظهء خود يا در نوشته‌اى جمع‌آورى كرده و براى از بين‌بردن آن‌ها كار كند .

يادداشت اشتباهات و سعى در بر طرف ساختن آن‌ها - كه حضرت امير المؤمنين عليه السلام به همهء خردمندان دستور فرموده‌اند - برنامهء بسيار جالبى است كه اگر بر طبق آن عمل كنيد ، شما را به مقامات عاليه رسانده و راه طولانى معنويّت را نزديك مىسازد ، چون بر اثر اين كار تجربيّات شما زياد مىشود و كسى كه تجربهء او زياد ، عقلش زياد مىشود و كسى كه عقلش زياد شد راه صد ساله را به زودى مىپيمايد .

افزايش عقل بر اثر تجربه ، نكته‌اى است كه حضرت اميرالمؤمنين عليه الصلاة والسلام در ابتداى همين روايت به آن تصريح مىفرمايند :

العقل عقلان ؛ عقل الطبع وعقل التجربة ، وكلاهما يؤدّي إلى المنفعة . « 1 »

عقل دو گونه است : عقل طبيعى و عقل تجربى و هر دوى آن‌ها انسان را به منفعت مىرساند .

بنابراين ، علاوه بر عقلى كه ذاتى و فطرى افراد است ، عقل تجربى نيز وجود دارد كه در اثر تجربيّات در انسان ايجاد شده و افزوده مىشود و همانطور كه حضرت على عليه السلام فرمودند هر دو قسم از عقل چه ذاتى و چه تجربى ، منجرّ به منافع مىشود .

آنچه از مجموع مطالب استفاده مىشود ، از اين قرار است :

1 - عقل دو گونه است : ذاتى و تجربى .

2 - همان گونه كه عقل ذاتى انسان را به منافع و خوبىها مىرساند ، عقل كسبى و تجربى نيز اينچنين است .

( 1 ) . بحار الأنوار : 78 / 6 .