تفسير هدايت (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٩٣

معنى تقوى

تقوا عبارت از وجود داشتن مانعى در نفس است كه آن را از افراط كردن در شهوت بازمىدارد .

/ 526 [ 17 ] اما مظاهر خارجى تقوى صفات نفسى آينده است كه به يكديگر وابسته‌اند و به دنبال هم مىآيند :

الف : صبر و بردبارى .

شكيبايى براى صرف نظر كردن از شهوات و جلوگيرى از رسيدن آنها بر مرحلهء افراط . اين نخستين و اساسيترين صفت مؤمنان به روز ديگر است ، و آنكه در برابر شهوات بردبارى نمايد ، از انحراف از حق دور مىشود و در اين صورت صادق است .

ب : صدق و راستى و آن تعبيرى از مستقيم بودن بر حق است ، و هر انحرافى كه بر قلب انسان عارض شود ، ناگزير در سخن او به‌گونه‌اى يا به گونهء ديگر آشكار خواهد شد ، چه ممكن نيست كه آدمى در انحراف عملى استمرار داشته باشد بىآنكه در گفتارش ظاهر شود .

و آن كس كه ملتزم به صدق باشد ، ناگزير به اصلاح انحراف خود خواهد پرداخت . كسى به نزد امام صادق عليه السلام آمد و از او درخواست كه اندرز كوتاهى به او بدهد ، پس به او گفت : دروغ مگو .

ج : فرمانبردارى از حق پس از آنكه نفس به صبر بر هواهاى نفسانى و راستى و راستگويى پرورده شد ، آمادهء قبول حق مىشود . چه در اين هنگام مانع عمدهء پيروى حق كه پيروى هواى نفس بود از ميان رفته است و بنا بر اين با رضاى خاطر خود را تسليم حق مىكند .

د : انفاق / 527 ساده‌ترين و آشكارترين مظهر فرمانبردارى از حق بخشندگى و انفاق است ، چه تا زمانى كه نفس آزمند و بخيل باشد ، معلوم نيست كه عملا پيروى حق كند .