تفسير مجمع البيان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٧٠

4 - كم عمقى و كوتاهى نظر

قرار داده است مانند اين آيهء كريمه : « قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَ أَبْصارَكُمْ وَ خَتَمَ عَلى قُلُوبِكُمْ » ( بگو اى پيغمبر اگر خدا گوش و چشم‌هاى شما را گرفت و مهر بر دل شما نهاد . . . ) .

بنا بر اين معناى ختم كردن قلب‌ها اينست كه از آن در آنچه نياز دارند سود نميبرند همانطور كه از گوش و چشم كه گرفته شده است سود و استفاده برده نميشود .

و مقصود از عدم وسعت قلب همين است كه بين حق و باطل نميتوانند امتياز دهند و در محاورات و استعمالات مردم زياد ديده مىشود كسى را كه شجاع نيست ميگويند :

دل ندارد ، قلب ندارد ، يعنى ترسو است همين طور كسى كه دعوت باسلام شده و دليل‌هاى روشن آن را ديده است و در عين حال از اسلام فاصله ميگيرد اين شخص كسى است كه دلش مهر شده و سينه و قلبش در پرده و غلاف است

. سؤال روى اين معنا چرا مهر شدن دل به خدا نسبت داده شده است « خَتَمَ اللَّهُ . . . » جواب چون اين تاريكى و تنگى دل در اثر عصيان و نافرمانى خدا پديد آمد به او نسبت داده شده است همانطور كه ميگويند مقام و منصب يا پول يا فلان زن ، فلانى را هلاك و بيچاره كرد معنايش اينست كه در راه آنها هلاك شد و خود آنها كارى نكرده‌اند .

سؤال چرا در ميان همه اعضاء بدن فقط قلب و گوش و چشم نام برده شد .

جواب چون اين اعضاء يا محل علم‌اند چون قلب ، و يا راه فرا گيرى و ياد گرفتن‌اند چون چشم و گوش