تفسير مجمع البيان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٦٥

خصوص عرب !

مراد و مقصود از همه آيات يك دسته باشد كه اوصاف آنان عطف بر هم بيان شده است .

وَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ - دو صفت ديگر از متقين كه در اين آيه بيان شده است .

1 - ايمان به قرآن ( بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ ) .

2 - ايمان به كتب آسمانى قبلى ( ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ ) .

وَ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ - آخرين صفت متقين ، يقين آنان بجهان ديگر است و علت آنكه آن جهان را « آخرت » ناميدند اينست كه پس از دنيا و متأخر از آن است همانطور كه اين جهان را به علت نزديك و دست‌رس بودنش « دنيا » ( نزديك ) گفته‌اند بعضى گفته‌اند كلمه دنيا از ماده دنائت و پستى گرفته شده است و چون عالم ماده پست و بى ارزش است بدان « دنيا » گفته‌اند .

يقين - يقين علم و دانستن مسائل مشكل و مبهم است كه پس از استدلال و نظر ، توأم با سكون و آرامش خاصى براى شخص حاصل مىشود لذا هر علمى يقين نيست ولى هر يقينى علم است و چون همه چيز براى خداوند روشن هست و هيچ مسأله‌اى براى او غامض و مشكل نيست تا نياز باستدلال و فكر داشته باشد پس به او « موقن » ( يقين دار ) گفته نميشود .

اگر چه ايمان بغيب شامل يقين بآخرت نيز ميشد ولى چون مسئله معاد و بودن جهان ديگر بخصوص مورد انكار بت پرستان بود و مىگفتند : زندگى جز اين جهانى كه ما در آن مرده « 1 » و زنده ميشويم نيست لذا آن را مستقلًّا بيان كرد [ أُولئِكَ عَلى هُدىً مِنْ رَبِّهِمْ ] .

پرهيزكاران و متقين با اين صفات خود ، از هدايت الهى بهره‌مند شده‌اند .

هدايت يافتن آنان مانند هر خير و نيك ديگر از طرف خدا است « مِنْ رَبِّهِمْ » و اينانند كه به مقصد و مقصود خود نائل و در بهشت جاودان و هميشگى جا دارند .

« وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ » .

( 1 ) « وَ قالُوا ما هِيَ إِلَّا حَياتُنَا الدُّنْيا نَمُوتُ وَ نَحْيا » آيه 24 از سوره جاثيه و « إِنْ هِيَ إِلَّا حَياتُنَا الدُّنْيا نَمُوتُ وَ نَحْيا وَ ما نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ » آيهء 37 از سوره مؤمنون .