تفسير مجمع البيان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٥٢
نظم اين سوره
« ملك يوم الدين » و نيز : « اهدنا صراط المستقيم » و در روايت ديگر اضافه مىكند كه حضرت ميفرمود : « صراط المستقيم » يعنى امير المؤمنين عليه السلام .
جميل از حضرت امام صادق نقل مىكند كه فرمود هر گاه بدنبال امام جماعتى بودى وقتى امام از قرائت فاتحه فارغ شد بگو : « الحمد للَّه رب العالمين » .
و نيز فضيل از آن حضرت نقل مىكند كه فرمود وقتى فاتحه را خواند و تمام شد بگو « الحمد للَّه رب العالمين » .
نظم اين سوره
نظم اين سوره
وقتى شخص نعمت‌هاى خدا را در اين عالم با چشم ديد و در بارهء آنها انديشيد و دانست كه عاليترين و راستگوترين شواهد نعمت‌هاى خدا خود اوست . از نام خدا آغاز كرده بِسْمِ اللَّهِ ميگويد و اعتراف بخدائيش مىنمايد و از احساس اينكه رحمن و رحيم است در دلش آرامش و سكون مىيابد .
و پس از آنكه به اين يگانه نعمت دهنده خود اعتراف نمود او را شكر مىكند و « الْحَمْدُ لِلَّهِ » ميگويد و وقتى مىبيند همانطور كه او مشمول نعمت‌هاى خدا قرار گرفته ديگران نيز از اين خوان گسترده بيدريغ بهره‌مند اند ميفهمد كه او « رَبِّ الْعالَمِينَ » است و با ديدن رزق واسعش به همه مردم ، او را بنام « الرَّحْمنِ » ميخواند .
هنگامى كه نافرمانى مردم را در برابر اين همه نعمت‌ها مشاهده كرد و اينكه آنان بجاى سپاسگزارى خدا پشت پا به احكام الهى ميزنند واجبات را ترك و گناهان را انجام ميدهند ولى خداى بزرگ نعمت‌هايش را از آنان نميگيرد و گناهشان را مىبخشد پس ميداند او « رحيم » است .
اين شخص موحّد ، رفتار و سلوك مردم را نسبت بهم مىبيند كه بهم ستم كرده و حق همديگر را مىبرند و هيچ فردى از ديگرى بسلامت نيست مىفهمد كه بدنبال آنان روزى است كه خدا انتقام مظلوم را از ظالم خواهد كشيد و ميگويد « مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ » .
پس از فهميدن همه اين مطالب و پى بردن به اينكه براى او خالقىِ است رازق