تفسير مجمع البيان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٢

تفسير

عرضه كنيد اگر با آن موافق بوده بپذيريد و اگر مخالف بوده آن را به ديوار بزنيد .

از اين آيات و روايات فهميده مىشود كه قرآن سند و حجت است و روايات را بايد بر آن عرضه داشت ناگفته روشن است كه چگونه ميتوان چيزى را كه نميتوان فهميد سند و شاهد قرار داد .

بنا بر اين بايد ظاهر حديث نبوى را كنار گذارد و اگر سندش صحيح باشد او را چنين معنى كرد : كسى كه قرآن را برأى و انديشه خود حمل و معنى كند و شواهد الفاظ خود قرآن را كنار بگذارد و عمل نكند . اگر رأيش هم باشد باز خطا كرده است .

از رسول اكرم نقل شده است كه فرموده : قرآن روان و داراى وجوه است پس آن را به بهترين وجه حمل كنيد « 1 » .

از عبد اللَّه بن عباس نقل شده است كه تفسير را بر چهار قسم تقسيم نموده است :

1 - تفسيرى كه همه بايد بدانند اگر كسى ندانست عذرى ندارد مانند احكام و قوانين قرآن و خلاصه‌اى از دليل‌هاى توحيد .

2 - تفسيرى كه عرب از راه زبان خود ميفهمد مانند حقيقت لغات و موضوع كلام عرب .

3 - تفسيرى كه تنها علماء ميدانند مانند تأويل متشابهات و فروع احكام 4 - تفسيرى كه جز خدا كسى نمىداند مانند علم بقيامت و هر آنچه مربوط بغيب است ، و بايد دانست كه شناختن « اعراب » ( حركات كلمات ) در درجه اول علوم قرآن و أجل آنها است زيرا هر بيان و استدلالي بدان نيازمند است و اين اعراب است كه ابهام و پيچيدگى را از الفاظ گرفته و از درون آنها جواهر گرانبهاى معانى را بيرون ميآورد چه اغراض در زير پرده الفاظ نهاده بوده و اعراب انگيزنده و جوينده و اشاره كننده بدانها مىباشد و تنها اعراب است كه مقياس و وسيله براى دانستن زيادى و كمى جمله‌ها نسبت به معناى منظور و شناسايى درستى و نادرستى آنها مىباشد .

از رسول اكرم نقل شده كه فرمود : قرآن را اعراب بگذاريد و بدين وسيله « 2 »

( 1 ) القرآن ذلول ذو وجوه فاحملوه على احسن الوجوه ( 2 ) قال اعربوا القرآن و التمسوا غرائبه .