تفسير مجمع البيان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢١

تفسير

ابو العباس مبرو ميگويد : كلمات « تفسير و تأويل و معنى » بيك معنا هستند بعضى گفته‌اند : مادهء كلمه « تفسير » ( فسر ) كنار زدن پرده است و تأويل پايان و عاقبت و بازگشت هر امرى است و كلمه « معنى » از فعل « عُنَيْتُ فُلاناً » يعنى قصد فلان چيز كرده‌ام و ( معنى ) يعنى قصد شده مىباشد .

بعضى آن را از « عنيتُ بهذا الامر » به اين كار وادار شدم ، گرفته‌اند .

از رسول اكرم صلوات اللَّه عليه و از جانشينان آن حضرت رسيده است كه : تفسير قرآن جز با آثار و روايات صحيحه جايز نيست .

عامه از رسول اكرم نقل كرده‌اند كه فرمود : كسى كه قرآن را برأى و فكر خودش تفسير كند حتى اگر درست هم گفته باشد باز خطا كردَه است .

آنان ميگويند جمعى از تابعين ، چون سعيد بن مسيّب و عبيده سلمانى و نافع و سالم بن عبد اللَّه و افرادى ديگر تفسير برأى را در قرآن دوست نداشتند .

آنچه ميتوان در اين باره گفت اين است كه : خداوند مردم را به فهم و استنباط معانى قرآن دعوت كرده و راه استنباط را براى آنان واضح و روشن نموده است و مردمى را ستوده كه تدبّر و تفكّر در آن ميكنند و فرمود : « لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ « 1 » ( كسانى كه آن را استنباط ميكنند از ايشان آن را ميدانند ) .

و مردمى را كه در آن نميأنديشند سرزنش كرده است و فرموده : « أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها » « 2 » ( آيا در قرآن فكر نميكنند يا بر دلهاشان قفلها است ) .

و نيز قرآن ميگويد كه اين كتاب به زبان عربى نازل شده : « إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ » « 3 » ( ما اين قرآن را به زبان عربى قرار داديم تا شما بفهميد ) .

رسول اكرم ميفرمايد : وقتى حديثى از من براى شما نقل شد آن را بر قرآن

( 1 ) آيه 83 از سوره نساء ( 2 ) آيه 24 از سوره محمد ( 3 ) آيهء 3 از سورهء زخرف