تفسير مجمع البيان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣١١
تفسير
نسبت بپاداش و خيرى كه خداوند براى شما آماده كرده است .
و علت اينكه در آيه تعبير به « كثير » شده اين است كه برخى از اهل كتاب ايمان آوردند مانند عبد اللَّه بن سلام و كعب الاحبار .
و برخى گفته‌اند : انگيزهء حسادت يهود نسبت به مسلمين اين بود كه خداوند پيامبرى را در آنان قرار داد و رياست و حكومت را از يهود زائل كرد .
مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ . . . از پيش خودشان .
زجاج ميگويد : اين كلمه به « ودّ » تعلق دارد نه به « حسداً » زيرا كه حسادت انسان امكان ندارد كه از غير خود او باشد .
ديگران گفته‌اند : ممكن است به « حسداً » تعلق داشته باشد و منظور تأكيد است مانند آيه شريفه . . « وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ » « 1 » و احتمال وجه ديگرى ميرود و آن اين است : كه يهود چون كفر و نافرمانى را به خدا نسبت ميدادند خداوند در مقام تكذيب آنان فرمود : كه اين امور از خود آنان سرچشمه ميگيرد .
مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ . . . - بعد از آنكه حق براى آنان آشكار گرديد .
ابن عباس و قتاده و سدى ميگويند : بعد از آنكه روشن شد محمّد پيامبر خدا و اسلام دين خدا است .
فَاعْفُوا وَ اصْفَحُوا . . . - پس عفو كنيد و بگذريد از ايشان .
و برخى گفته‌اند : منظور اين است : رها كنيد ايشان را زيرا كه آنها از دائرهء قدرت خدا بيرون نيستند و او را عاجز نتواند كرد .
و علت اينكه مؤمنين مأمور بعفو و گذشت شدند با اينكه آنها مقهور و مغلوب بودند اين بود كه گروه زيادى از آنها در عشيره و قبيلهء خويش عزيز و محترم بودند و ميتوانستند از كفار انتقام بگيرند از اين رو خداوند آنان را مأمور گذشت و عفو كرد و اگر چه قدرت داشتند .
حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ . . . - تا اينكه خداوند دستورش را بياورد .
( 1 ) سوره 6 آيهء 38 : و نه پرنده‌اى كه با دو بال خويش ميبرد .