تفسير مجمع البيان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٨٤

تفسير

پاره‌اى گفته‌اند : منظور شياطين انس است كه در گمراهى و ضلالت متمرّد ميباشند همانطور كه جرير گفته :

ايّام يدعوننى الشيطان من غزل * و كنّ يهويننى اذ كنت شيطاناً « 1 »

و بعضى گفته‌اند : منظور شياطين انس و جن است .

عَلى مُلْكِ سُلَيْمانَ . . . - بر سلطنت سليمان .

برخى گفته‌اند : معناى « على » « فى » است يعنى در ملك سليمان همانطور كه ابو النجم گويد : « فهى على الافق كعين الاحول » « 2 » كه منظور در افق است و بنا بر اين دو احتمال جريان دارد .

1 - منظور در زمان سلطنت سليمان است .

2 - مراد در خود سلطنت سليمان است همانطور كه گفته مىشود : « فلان يطعن فى ملك فلان و فى نفس فلان » فلانى در سلطنت و در خود فلانى طعن ميزد .

و بعضى گفته‌اند : معناى آن بر زمان سلطنت سليمان است .

ابو مسلم ميگويد : معناى آن اين است : آنچه شياطين بر ملك سليمان دروغ ميگفتند و بر آنچه بر دو ملك نازل ميشد .

وَ ما كَفَرَ سُلَيْمانُ وَ لكِنَّ الشَّياطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ . . . - و سليمان كافر نشد ليكن شياطين كافر شدند مردم را سحر آموختند .

از اينجا استفاده مىشود آنچه را كه شياطين اختيار و روايت ميكردند كفر بود زيرا كه سليمان را از كفر تبرئه نمود ليكن در تعبير « ما تَتْلُوا الشَّياطِينُ » بيان نفرمود كه آن چيست همانطورى كه در « ما كَفَرَ سُلَيْمانُ » روشن نشد كه آن كفر از چه نوعى از انواع كفر بوده است ليكن در جملهء « وَ لكِنَّ الشَّياطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ » بيان شد كه آن كفر از نوع سحر است زيرا كه يهود بنا بگفتهء ابن عباس و ابن جبير

( 1 ) روزگارى كه زنها از روى حب مرا شيطان خواندند در همان زمان آنان مرا دوست ميداشتند و من متمرد بودم . ( 2 ) خورشيد در افق مانند چشم احول رو بغروب كردن ميرفت .