تفسير مجمع البيان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٨٣

تفسير

وَ اتَّبَعُوا ما تَتْلُوا الشَّياطِينُ . . . - و پيروى كردند آنچه را كه شياطين دنبال ميكردند و يا ميخواندند .

در ضمير « و اتّبعوا » چند قول است :

1 - ربيع و ابن اسحاق و سدى ميگويند : منظور يهود عصر پيامبر اسلام است .

2 - ابن عباس و ابن جريج ميگويند منظور يهود عصر سليمان است .

3 - مراد از آن همهء يهود است زيرا كه پيروان سحر و جادو از زمان سليمان تا زمان پيامبر اسلام هميشه و در هر عصرى موجود بودند .

از ربيع حكايت شده : يهود زمانى از پيامبر اسلام در بارهء تورات پرسش ميكردند و هر چه ميپرسيدند خداوند آن را بر پيامبر نازل ميكرد و مخاصمه مينمود با آنان يهود گفتند : اين شخص از ما داناتر و نسبت به آنچه بر ما نازل شده آگاهتر از ما است بعد از موضوع سحر و جادو پرسش كردند و از آن راه در صدد مخاصمه با پيامبر برآمدند پس خداوند اين آيهء شريفه « وَ اتَّبَعُوا ما تَتْلُوا الشَّياطِينُ » را نازل كرد .

و در معناى « تتلوا » چند احتمال است :

1 - ابن عباس ميگويد : منظور : دنبال كردن و عمل نمودن است .

2 - عطا و قتاده ميگويند : مراد : قرائت و خواندن است .

3 - ابو مسلم ميگويد : منظور : دروغ گفتن است گفته مىشود : « تلا عليه » يعنى دروغ گفت خداوند سبحان ميفرمايد :

« وَ يَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ » « 1 » و « أَ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ » « 2 » و در مورد صدق « تلا عنه » گفته مىشود و در صورت ابهام و روشن نبودن هر دو تعبير جايز است و در منظور از شياطين اختلاف است .

برخى گفته‌اند : مراد از شياطين جن است زيرا كه اين لفظ « شياطين » در صورتى كه بدون قرينه باشد دلالت بر شياطين جن مىكند .

( 1 ) سورهء 3 آيهء 78 و بر خدا دروغ مىگويند . ( 2 ) سوره 7 آيهء 28 آيا آنچه را نميدانيد به خدا دروغ مىگوييد .