تفسير مجمع البيان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٥
مرجع ضمير در « قالوا » كيست ؟
آنچه را كه شنيديد و بر طبق آن رفتار و خداوند را اطاعت نمائيد .
و برخى گفته‌اند : معناى آن اين است : گوش فرا دهيد نسبت به آنچه بر شما تلاوت مىشود يعنى گوش فرا دهيد تا بشنويد .
و اين لفظ « وَ اسْمَعُوا » ميتواند دلالت بر هر دو معنى داشته باشد زيرا كه آن دو منافات با يكديگر ندارند پس مثل اينكه گفته شده : گوش فرا داريد تا بشنويد و پس از آن بپذيريد و پيروى كنيد و جواب آنان با اين معنى مناسبت دارد .
قالُوا : سَمِعْنا وَ عَصَيْنا . . . - گفتند : شنيديم و نافرمانى كرديم .
و در آن دو قول است :
اول : اين گفتار را در حقيقت از روى استهزاء و تمسخر گفتند و منظور اين است : گفتار تو را شنيديم و امر تو را نافرمانى كرديم .
دوم : آنان چنين گفتارى نداشتند و لكن عمل آنان مطابق با اين گفتار و باصطلاح ( زبان حال ) آنان بود همانطور كه شاعر ميگويد :
« قالت جناحاه لرجليه ألحقى »
دو بال آن بپاهايش گفتند : « ملحق شو ، با اينكه بال سخن نميگويد .
و در اين جمله خداوند از خطاب عدول كرد و به صورت نقل از غائب بيان نمود و اين روش متداول در ميان عرب است .
مرجع ضمير در « قالوا » كيست ؟
مرجع ضمير در « قالوا » كيست ؟
برخى گفته‌اند : ضمير به يهود زمان پيامبر اسلام بر ميگردد زيرا كه آنان چنين سخنى گفتند و جملهء بعدى « و اشربوا » داستان پيشينيان آنان است .
و بعضى گفته‌اند : ضمير به يهود زمان موسى عليه السلام بر ميگردد زيرا كه آنان نافرمانى كرده و در برابر دستورات عصيان نشان دادند .
وَ أُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ . . . - داخل شد در دلهاى آنان محبت گوساله .
و علت اينكه از دوستى گوساله تعبير به « شرب » شده است نه به « اكل » اين است كه آشاميدن آب در تمامى اعضاء راه پيدا كرده و به باطن آنها ميرسد و غذايى كه