تفسير مجمع البيان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٦١

تفسير

انداخت تا روزى كه بكيفر خود برسند ) و « وَ لَوْ تَرى إِذْ وُقِفُوا عَلى رَبِّهِمْ قالَ أَ لَيْسَ هذا بِالْحَقِّ قالُوا بَلى وَ رَبِّنا قالَ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ » « 1 » ( اگر آنها را به بينى آن دم كه در پيشگاه پروردگارشان نگاهشان دارند به آنان خطاب رسد مگر اين عذاب ، حق نيست گويند چرا به پروردگارمان سوگند ) .

در حديث رسيده است : كسى كه بر مال شخص مسلمان بدروغ سوگند خورد خدا را در حالى كه بر او خشمگين است ملاقات خواهد كرد .

بديهى است معناى اين ملاقات ديدن خدا نيست عرب ميگويد : « لقاك اللَّه محابك » ( خدا تو را به آنچه دوست دارى برساند ) و منظور رؤيت و ديدن اشخاص نيست بلكه رسيدن است به آنچه دوست دارى .

« وَ أَنَّهُمْ إِلَيْهِ راجِعُونَ » - و آنان بسوى او باز ميگردند .

سؤال و اشكال :

كلمهء « رجوع » عبارت است از بازگشت به مكان و يا حالتى كه انسان قبلًا بوده و يا داشته است پس رجوع مردم بسوى خدا چه معنى دارد ؟ آيا قبلًا مردم در آنجا بوده‌اند ؟

جواب :

جواب اين اشكال از سه راه داده شده است :

1 - مردم براى زندگى مجدّد در آخرت بازميگردند .

2 - هم چنان كه پيش از آمدن به دنيا ، هيچ بودند بار ديگر به نيستى باز ميگردند .

3 - به جهانى ميروند كه جز خدا كسى مالك نفع و ضررى براى آنان نيست همانطور كه در آغاز آفرينش اين چنين بودند چون در ايام حيات گاهى ديگرى بر آنان تسلّط و قدرت داشته و منافع و ضررهايشان را تدبير و انديشه ميكردند و معناى « مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ » نيز همين است .

( 1 ) آيه 30 از سوره انعام .