تفسير مجمع البيان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٦٠

تفسير

الَّذِينَ يَظُنُّونَ . . . خاشعان كسانيند كه گمان دارند خداى خود را ملاقات ميكنند ، بيشتر مفسران كلمهء « يظنون » را در اين آيه به معناى « يقين دارند » گرفته‌اند چه « ظنّ » در بسيارى از موارد به معناى يقين آمده است « 1 » و نيز ملاقات را به معناى يافتن و گرفتن آنچه خدا وعده داده است دانسته‌اند .

بنا بر اين معناى آيه چنين مىشود : كسانى كه يقين دارند آنچه را كه خداى آنها وعده داده است خواهند يافت مانند آيه كريمه : « أَنِّي مُلاقٍ حِسابِيَهْ » « 2 » ( من يقين داشتم كه حساب خويش را خواهم يافت ) .

بعضى « يظنّون » را به همان معناى ظاهريش ( گمان ميكنند ) گرفته ميگويند كلمه « با گناهان » در آيه بايد فرض كرد و معناى آيه بنا بر اين قول چنين است :

خاشعان كسانىاند كه ميترسند و بيم دارند كه با گناهانشان خداى خود را ملاقات كنند .

از همين دسته كه يظنون را به همان معناى « گمان مىبرند » ميدانند بعضى معتقدند كه « ملاقات خدا » كنايه از مرگ است همانطور كه مىبينيم وقتى كسى مرد ميگويند :

خدايش را ملاقات كرد و آيه را چنين معنا ميكنند خاشعان مردمىاند كه هميشه گمان دارند عمرشان تمام شده و هم اكنون خواهند مرد كه طبعاً به دنيا تكيه نكرده و از گناه ، دورى ميجويند و قولى را كه ملاقات خدا ، به معناى يافتن پاداش است تأكيد مىكند اين آيات در بارهء منافقين :

1 - « فَأَعْقَبَهُمْ نِفاقاً فِي قُلُوبِهِمْ إِلى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ » « 3 » ( خدا هم در دل آنان نفاق

( 1 ) - هم چنان كه دريد بن صمه كه از شعراء دوران جاهليت است و اسلام را نيز درك نموده ميگويد . « فقلت لهم ظنوا بالغى مدحج * سراتهم فى الفارسى المسرد » من به آنان گفتم يقين كنيد به دو هزار افرادى پوشيده در اسلحه كه رؤساء آنان در زره‌هاى بهم پيوند داده و بافته‌اى هستند كه سواران جنگى مىپوشند و « ظنوا » به معناى « يقين كنيد » آمده است . ( 2 ) آيه 20 از سوره الحاقه ( 69 ) ( 3 ) آيه 77 از سوره توبه .