تفسير مجمع البيان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٢٧

ابليس فرشته بود يا جن ؟

( من از او بهترم . مرا از آتش و او را از خاك آفريدى ) بنا بر اين اگر سجده فقط قبله قرار دادن آدم نه تعظيم و بزرگداشت او بود قطعاً ابليس اباء و امتناعى نداشت پس قول دوم درست نيست و صحيح همان وجه اول است .

ابليس فرشته بود يا جن ؟

ابليس فرشته بود يا جن ؟

ابن عباس و قتاده و ابن مسعود معتقدند كه شيطان فرشته بود و همين قول را - شيخ طوسى نيز اختيار كرده است . و ظاهر تفاسير و آنچه از حضرت امام صادق رسيده همين قول است .

ولى شيخ مفيد ميگويد : ابليس جن بود و ملك نبود و روايات متواتر و فراوان از ائمه عليهم السلام به همين مضمون رسيده و مذهب اماميه نيز همين است و حسن بصرى و على بن عيسى و بلخى و بعضى ديگر همين قول را صحيح دانسته‌اند . اين دسته بر عقيده خود چنين استدلال مىكنند .

1 - خداوند مىفرمايد : « إِلَّا إِبْلِيسَ كانَ مِنَ الْجِنِّ » « 1 » ( جز ابليس كه از جن بود ) و معلوم است در هر جاى قرآن كلمهء « جنّ » آمده باشد منظور همان جن معروف است .

2 - قرآن در بارهء ملائكه مىفرمايد : « لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ » « 2 » ( آنچه خدا به آنان فرمان دهد نافرمانى و مخالفت نمىكنند و امر خدا را انجام ميدهند ) بنا بر اين ابليس كه نافرمانى كرد ملك نبود .

3 - براى ابليس ذريه و نسل است قرآن مىگويد : « أَ فَتَتَّخِذُونَهُ وَ ذُرِّيَّتَهُ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِي وَ هُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ » « 3 » ( آيا او و نسلش را دوست خود ميگيريد غير از خدا در حالى كه او دشمن شماست ) و حسن بصرى مىگويد : ابليس پدر جن است همانطور

( 1 ) آيه 50 از سوره كهف ( 18 ) ( 2 ) آيه 6 از سوره تحريم ( 66 ) ( 3 ) آيه 50 از سوره كهف ( 18 )