تفسير مجمع البيان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٠٥

يك بررسى اجمالى در بارهء گمراهى و هدايت

يُوعَدُونَ » « 1 » واگذار كفّار را تا در حيوانيت فرو روند و به بازيچه‌هاى دنيا سرگرم شوند تا روز موعود خويش را ببينند .

4 - نسبت اضلال به خدا از اين نظر است كه پس از گمراهى و كافر شدن .

خداوند به كفر آنان حكم مىكند همانطورى كه اگر گفتند فلانى را تكفير كردند منظور آن نيست كه او را كافر گردانيده‌اند . بلكه آن است كه پس از آشكار شدن كفرش او را تكفير ( حكم به كفر او ) كردند .

5 - اضلال بمعنى هلاك كردن و عذاب آمده است : « إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلالٍ وَ سُعُرٍ ، يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلى وُجُوهِهِمْ . . . و آيه إِذا ضَلَلْنا فِي الْأَرْضِ » « 2 » كه بمعنى عذاب و هلاكت است و بمعنى بطلان نيز آمده است . مثل : آيه « الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمالَهُمْ » « 3 » .

بنا بر اين معناى آيه اينطور خواهد شد : هلاك و معذّب ميشوند بوسيلهء اين آيه گروه زيادى از كافران وعدهء زيادى نيز بوسيله ثواب و ايمان خود هدايت ميشوند و به بهشت مىروند .

در هر صورت تمام مواردى كه در قرآن اضلال ( گمراه كردن ) نسبت به خدا داده شد ، بازگشت بيكى از اقسام مذكور مىكند و اين اضلال ( در موارد فوق ) غير از اضلالى است كه در قرآن نسبت به شيطان يا فرعون و سامرى داده است . مانند « وَ لَقَدْ أَضَلَّ مِنْكُمْ جِبِلًّا كَثِيراً » « 4 » .

و يا « وَ أَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَهُ » . ( فرعون خويشان ( و قبيله‌اش ) را گمراه كرد « 5 » .

( 1 ) آيه 83 از سورهء « زخرف » و 24 از سورهء « معارج » . ( 2 ) بدكاران و گناهكاران در عذاب و آتش دوزخند . روزى كه آنها را فرشتگان عذاب برو به آتش جهنم مىكشند سوره قمر آيه 48 و آيا ما در زمين هلاك و نابود شديم ؟ سورهء سجده آيه 10 . ( 3 ) . . . آنان كه در راه خدا كشته شدند رنجها و اعمال آنان باطل و ضايع نميشود سوره محمد آيه 4 . ( 4 ) آيه 62 از سورهء « ياسين » . ( 5 ) آيه 79 از سورهء « طه » .