تفسير مجمع البيان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٠٣
يك بررسى اجمالى در بارهء گمراهى و هدايت
در مقابل اين گونه مثلها آنان كه به پيامبر و قرآن ايمان داشتند پس ميدانند كه آنچه خدا گويد حق و درست بوده چه در آن تدبير و دقت كرده‌اند « فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ . . . » و گروهى كه از اسلام و قرآن سرباز زدند و كفر را پيشه ساختند ميگويند اين چه مثلى است كه خداوند انتخاب كرده و هدفش از آن چيست ؟ كه بسبب آن گروه زيادى گمراه شوند و عده زيادى نيز هدايت يابند « وَ أَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ ما ذا أَرادَ اللَّهُ بِهذا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِ كَثِيراً وَ يَهْدِي بِهِ كَثِيراً » آرى گمراه نمىشوند بسبب آن ، مگر فاسقان و گناهكاران « وَ ما يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفاسِقِينَ » .
يك بررسى اجمالى در بارهء گمراهى و هدايت
يك بررسى اجمالى در بارهء گمراهى و هدايت
در بارهء جمله « يُضِلُّ بِهِ كَثِيراً . . . . » اقوالى است :
1 - فرّاء ميگويد : اين جمله نقل قول از كسانى است كه پس از شنيدن آيه گفتند اين چه مثلى است كه موجب گمراهى عده‌اى و يا هدايت گروهى ديگر ميگردد خداوند در جواب آنان فرمود گمراه نمىشوند مگر فاسقان « وَ ما يُضِلُّ بِهِ . . . . » 2 - جملهء « يُضِلُّ بِهِ . . . » تا آخر آيه كلام خداوند است نه سخن منكران .
بنا بر اين معنى آيه چنين مىشود : و گروه مؤمنين چون آن را از طرف خدا ميدانند هدايت مىيابند . پس نسبت گمراهى و ضلالت به اين آيه ( يا به قرآن ) بدان جهت است كه آيه با بيان مثال مطالب معنوى خود را روشن و واضح نمود و براى آزمايش ايمان آوردن آنان كافى بود ولى باتمام اين بيانات روشن و مثال‌ها آن را دروغ پنداشته گمراه شدند و آنهايى كه آن را پذيرفتند هدايت يافتند . و در نتيجه معناى آيه اينطور مىشود خداوند بندگانش را به اين نوع آيات و ضرب المثلها آزمايش مىكند . پس گروهى گمراه شدند و گروهى هدايت يافتند همانطورى كه معناى آيهء « رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيراً مِنَ النَّاسِ » « 1 » : ( پروردگارا بتان بسيارى از مردم را گمراه كردند ) همين است .
و مثلًا اگر كسى طلا يا نقره‌اى را براى آزمايش بكوره بيندازد و معلوم شود طلا فاسد بوده به او ميگويند : « أفسدت فضّتك » : نقره‌ات را فاسد كردى منظور آن
( 1 ) سورهء ابراهيم آيه 36