تفسير مجمع البيان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٩٣

تفسير

برخى نيز گفته‌اند : بازگشت ضمير در « مثله » به « عبد » ( بنده ) است در نتيجه معناى آيه اينطور مىشود : اگر ميتوانيد كلمات و جملاتى نظير سوره‌هاى قرآن از فردى بى سواد و درس نخوانده ( امّى ) چون محمّد بياوريد .

ولى صحيح‌تر همان قول اوّل است . زيرا در آيه ديگرى خدا ميفرمايد : « فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِثْلِهِ إِنْ كانُوا صادِقِينَ » « 1 » ( اگر راست ميگويند سخنى مانند آن بياورند ) و نيز در آيه « قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ . . . » « 2 » ( بگو اى پيامبر كه اگر جنّ و انس متّفق شوند و بخواهند با پشتيبانى يكديگر كتابى مانند قرآن بياورند هرگز نخواهند توانست كه مانند آن را بياورند ) بنا بر اين معناى آيه اينست : اگر راست مىگوييد و معتقديد كه قرآن سخن خدا نيست و از خود محمّد است يك سوره نظير آنچه بر محمّد نازل شده از نظر نظم زيبا و فصاحت الفاظ و خبر دادن از گذشته و آينده بدون آنكه ( وى ) كتابى ديده باشد ، بياوريد و نيز ياران و نزديكان خود را بخوانيد .

برخى مانند ابن عباس گفته‌اند كه مراد از « شهداء » در « و ادعوا شهداءكم » اعوان و يارى كنندگان مىباشد و مراد از « مِنْ دُونِ اللَّهِ » همان كمك طلبيدن از غير خداوند است . و منظور از « إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ » اينست كه اگر راست مىگوييد كه قرآن از جانب خدا نيست . . . .

ميگويد : معنى جمله « وَ ادْعُوا شُهَداءَكُمْ » اينست كه براى تحدّى و مقابله با قرآن از خدايان خود ( بت‌ها ) كمك بطلبيد .

و مجاهد و ابن جريح ميگويند : مراد آيه اين است كه از افرادى كه صلاحيت تشخيص و مقايسه را دارند بخواهيد تا بر گفته‌هاى شما در مقابل قرآن گواهى دهند .

ولى گفته ابن عباس بهتر است زيرا « وَ ادْعُوا » كه از دعا ( خواندن ) گرفته شده بمعنى استغاثه و كمك طلبى است .

( 1 ) آيه 34 از سوره طور ( 2 ) آيه 88 از سوره اسراء