تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٩٧

فصل شرح اجزاء علوم

الاجماع و من التّصوّرات كمعرفة الموضوع و اجزائه و جزئيّاته و مسائله هى المطالب الجزئيّة المستدلّ عليها فيه .

ترجمه :

لازمست كه در هر علمى از امورى كه بر غير خود عارض مىشوند بحث شود و اين امور بنام مسائل علم و آن غير موسوم به موضوع علم مىباشد .

و نيز چاره‌اى نيست براى هر علمى از اينكه بحث نمايد از مقدّماتى كه استدلال برآن مسائل بر آنها موقوف مىباشد و همچنين از تصوّرات سه‌گانه يعنى :

تصوّر موضوع ، تصوّر اجزاء موضوع و تصوّر مصاديق موضوع لازمست صحبت شود .

و مجموع اين مقدّمات چهارگانه را اصطلاحا « مبادى » مىنامند .

و چون بحث در علم فقه از احكام پنجگانه يعنى :

وجوب ، استحباب ، اباحه ، كراهت و حرمت و نيز از :

صحّت و فساد از حيث اينكه عوارض افعال مكلّفين مىباشند و بر حركات و سكنات ايشان طارى مىگردند بحث مىشود لاجرم بايد بگوئيم :

موضوع اين علم افعال مكلّفين از حيث اقتضاء و تخيير بوده .

و مبادى آن امور و مقدّماتى است كه اين علم موقوف بر آنها بوده و آنها عبارتند از :

كتاب ، سنّت ، و اجماع و نيز تصوّرات سه‌گانه يعنى :

آشنائى به موضوع و اجزاء و مصاديق و جزئيّات آن .

و مسائلش عبارتند از مطالب جزئى كه در اين علم بر آنها استدلال نموده و با براهين اثبات مىگردند .