تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٥٥

تفصيل واجب موسّع و آراء علماء در آن

قوله : كان جاريا مجرى تقديم الزكاة : ضمير در « كان » به فعل انجام شده در اوّل وقت راجع است .

قوله : فيكون نفلا : ضمير در « يكون » به فعلى كه در اوّل وقت بجاى آورده شده راجع است .

قوله : يسقط به الفرض : اين جمله صفت است براى « نفلا » و ضمير مجرورى در « به » به نفل راجع است .

قوله : انّه مختص بالآخر : ضمير در « انّه » به وجوب راجع است .

قوله : وقع مراعى : ضمير در « وقع » به فعل واقع‌شدهء در اوّل وقت راجع است .

قوله : و ان خرج عن صفات التّكليف : ضمير در « خرج » به مكلّف راجع است .

قوله : كان نفلا : ضمير مستتر در « كان » به فعل انجام شده راجع است .

متن : و الحقّ تساوى جميع اجزاء الوقت فى الوجوب بمعنى انّ للمكلّف الاتيان به فى اوّل الوقت و فى وسطه و آخره و فى اىّ جزء اتّفق ايقاعه كان واجبا بالاصالة من غير فرق بين بقائه على صفة التّكليف و عدمه ، ففى الحقيقة يكون راجعا الى الواجب المخيّر و هل يجب البدل و هو العزم على اداء الفعل فى ثانى الحال اذا اخّره عن اوّل الوقت و وسطه ؟

قال السّيّد المرتضى نعم .

و اختاره الشّيخ على ما حكاه المحقّق عنه و تبعهما السّيّد ابو المكارم ابن زهرة و القاضى سعد الدّين ابن البرّاج و جماعة من المعتزلة .

و الاكثرون على عدم الوجوب و منهم المحقّق و العلّامة و هو الاقرب .

فيحصل ممّا اخترناه فى المقام دعويان .