تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٨

تفصيل

موضوع له لفظ را نمىتوان اثبات كرد .

و تواتر اگرچه دليل محكم و قابل استنادى مىباشد ولى يقينا در اينجا موجود نمىباشد و شاهد بر اين مدّعا دو امر مىباشد :

الف : اگر در واقع دليل تواترى در اينجا مىبود عادتا پس از فحص و جستجوى فراوان از آن مىبايد به نظر مىرسيد درحالىكه باتّفاق همه باحثين اين دليل وجود ندارد .

ب : اساسا اگر يكى از معانى بتواتر ثابت شده بود اين‌همه نزاع و اختلاف در بين نبود پس نفس اختلاف ارباب فنّ خود كاشف مسلّمى است از فقدان دليل متواتر .

قوله : بانّه لو ثبت كونه موضوعا لشيء من المعانى : ضمير در « بانّه » به معناى « شأن » مىباشد و ضمير در « كونه » به امر عود مىكند و كلمه « شىء من المعانى » يعنى احد المعانى .

قوله : لثبت بدليل : ضمير فاعلى در « ثبت » به كونه موضوعا لشيء من المعانى راجع است .

قوله : و اللّازم منتف : مقصود از « لازم » وجود دليل مىباشد .

قوله : و لا مدخل له : ضمير در « له » به عقل عود مىكند .

قوله : و هو امّا الآحاد : ضمير « هو » به نقل راجع است .

قوله : و لا يفيد العلم : ضمير در « لا يفيد » به آحاد راجع بوده و كلمه « واو » حاليه است .

قوله : و العادة تقضى : يعنى عادت حكم مىكند .

قوله : فكان الواجب ان لا يختلف فيه : يعنى فكان الثّابت عدم الاختلاف فيه .

ضمير در « فيه » به تواتر راجع است .

متن : و الجواب :