توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٦٢

فصاحت و مورد استعمال آن

زمانى صحيح است كه ادباء به مثل چنين مركّبى كه مشتمل بر اسناد صحيح السّكوت نيست اطلاق كلام فصيح كنند در حالى كه اين اطلاق از ايشان نقل نشده و اگر صفت فصاحت را بدنبالش ميآورند چه بسا ممكنست بملاحظه فصاحت مفردات آن باشد .

از اين گذشته مركب ياد شده را مىتوان داخل در مفرد و از مصاديق آن دانست زيرا گاهى مفرد را در مقابل مركب اطلاق ميكنند

و زمانى در مقابل تثنيه و جمع ذكر مىنمايند و در برخى اوقات نيز آن را در مقابل كلام قرارش مىدهند و مقابله آن با كلام در اينجا قرينه است كه از آن معناى اخير اراده شده يعنى لفظى كه كلام نيست و سپس مىگويد :

و گاهى فصاحت را صفت متكلّم قرار داده و مىگويند :

كاتب فيح و شاعر فصيح .

شرح فارسى :

توضيح

فصاحت و مورد استعمال آن

فصاحت و مورد استعمال آن

مصنّف گويد : فصاحت هم صفت مفرد است و هم كلام و هم متكلّم .

شارح گويد : فصاحت در اصل و لغت حاكى از ظهور و جدائى است .

مترجم گويد : سرّ اين تعبير اين است كه كلمه مزبور در لغت بمعانى متعدّدى نظير :

گرفتن سرشير ، جدا نمودن آغوز ، ظهور نور ، سفيدى صبح ،