توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٥٩٠

التفات از نظر جمهور

[ نعبد ] و الباقى جار على اسلوبه .

و من زعم انّ فى مثل [ يا ايّها الّذين آمنوا ] التفاتا و القياس آمنتم فقدسها على ما يشهد به كتب النّحو .

ترجمه

التفات از نظر جمهور

التفات از نظر جمهور

مصنّف گويد :

مشهور گويند : التفات عبارتست از آوردن معنائى بيكى از طرق سه‌گانه پس از تعبيرش بطريق ديگر از اين طرق .

شارح گويد :

مقصود از [ من الثلاثة ] تكلّم و خطاب و غيبت بوده و ضمير در [ عنه ] به [ معنا ] و در [ منها ] به [ طرق ] راجعست سپس مىافزايد :

تعريفى كه براى التفات از جمهور نقل شد مشروط است به اينكه تعبير دوّم بر خلاف مقتضاى ظاهر و آنچه سامع انتظارش را ميكشد باشد و اين قيد لازمست و بر مصنف بود كه در نقل تعريف التفات از جانب جمهور آن را ذكر مىكرد تا بدينوسيله قول ما كه مىگوئيم : انا زيد و انت عمرو و نحن اللذون صبحوا الصّباحا و نيز مثل فرموده حقتعالى : [ ايّاك نستعين ] و اهدنا و انعمت از تعريف التفات خارج شوند چه آن‌كه التفات نسبت به فرموده باريتعالى در سوره فاتحه صرفا در [ ايّاك ] نعبد بوده و باقى آيات بعدى جارى بر اسلوب و روش آن ميباشند .

و كسى كه پنداشته در مثل [ يا ايّها الّذين آمنوا ] التفاتست و قياس و قاعده مقتضى است كه آمنتم گفته شود همانا بر آنچه كتب نحو شهادت مىدهند وى سهو و اشتباه كرده است .