توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٥٨٤

آوردن كلام بر خلاف مقتضاى ظاهر

اشاره باشد پس براى اغراضى آورده مىشود :

الف : براى زيادى تمكّن و استقرار مانند [ قل هو اللّه احد اللّه الصّمد ] .

و نظير آن از غير باب مسنداليه است مثال [ و بالحق انزلناه و بالحق نزل ] .

ب : ادخال وحشت در قلب سامع و پرورش دادن دهشت در او .

ج : تقويت دائمى در مأمور .

و مثال ايندو قول خلفاء است كه مىگويند : امير المؤمنين يأمرك بكذا .

و بر وضع اسم ظاهر بجاى ضمير براى تقويت داعى در مأمور آمده از غير باب مسنداليه مثال :

[ فاذا عزمت فتوكل على اللّه ] .

د : استعطاف و جلب عطوفت و مهربانى مانند قول شاعر :

الهى عبدك العاصى اتاكا .

شارح گويد :

ضمير در [ كان ] به اسم ظاهرى كه بجاى ضمير قرار داده شده راجع بوده و در [ غيره ] به اسم اشاره عود مىكند .

و مقصود از [ زيادة التمكّن ] اينست كه مسنداليه را متمكّن و مستقر در نزد سامع قرار دهند .

و مراد از [ الصّمد ] در آيه [ اللّه الصّمد ] كسى است كه ديگران براى رفع حاجات بسويش متوجه مىشوند شاهد در اينستكه [ هو الصّمد ] نفرموده زيرا قصد زياد نمودن استقرار و تمكن در سامع مىباشد .

و ضمير در [ نظيره ] به [ قل هو اللّه احد ، اللّه الصّمد ] در اين‌كه