توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٥٨٢

آوردن كلام بر خلاف مقتضاى ظاهر

سپس در ترجمه مفردات شعر مىنويسد :

كلمه [ تعاللت ] يعنى اظهار علّت و مرض نمودى و [ اشجى ] يعنى محزون و غمناك شوم من ، اينكلمه از [ شجى ] بفتح شين و كسر جيم مأخوذ بوده به معناى حزين و اندوهگين شدن مىباشد نه از [ شجى ] بفتح شين و جيم به معناى فرورفتن استخوان در حلق .

مشاراليه [ بذلك ] قتلى مىباشد .

شاهد در اينستكه مقتضاى ظاهر آن بود كه شاعر بگويد [ به ] زيرا قتل امر محسوسى نيست ولى از آن عدول كرده و بجايش اسم اشاره آورده است تا بدينوسيله اشاره كند كه قتلش بمرتبه‌اى از ظهور رسيده كه در حدّ امور محسوس قرار گرفته است .

مؤلف گويد :

اين بيت از قصيده‌اى است كه عبد اللّه بن دمينه سروده است .

متن : و ان كان غيره فلزيادة التّمكن نحو :

[ قل هو اللّه احد ، اللّه الصّمد ] .

و نظيره من غيره : [ و بالحقّ انزلناه و بالحق نزل ] .

او ادخال الرّدع فى ضمير السّامع و تربية المهابة او تقوية داعى المأمور و مثالهما :

قول الخلفاء : امير المؤمنين يأمرك بكذا .

و عليه من غيره : فاذا عزمت فتوكّل على اللّه .

او الاستعطاف كقوله : الهى عبدك العاصى اتاكا .

شرح عربى و ان كان المظهر الذى وضع موضع المضمر غيره اى غير اسم الاشارة ، فلزيادة التّمكّن اى جعل المسند اليه متمكّنا عند السّامع نحو قل هو اللّه احد ، اللّه الصّمد اى الّذى