توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٥٦٩

مقاله شيخ عبد القاهر

شارح گويد :

ضمير در [ عليه ] به عموم نفى از تمام افراد راجعست و ضمير در [ قوله ] به ابو النجم عود مىكند .

و كلمه [ كلّه ] مرفوع است تا معناى عبارت اين باشد :

بجاى نياوردم هيچيك از گناهانى را كه امّ الخيار بر من ادعا مىنمود .

و براى اينكه شاعر بتواند اين معنا را افاده نمايد از نصب كلمه [ كل ] كه بواسطه‌اش از اضمار ضمير مستغنى مىشويم به رفع عدول نمود كه در اين صورت محتاج به اضمار ضمير يعنى [ لم اصنعه ] هستيم .

قوله : برفع كلّه : تا مبتداء بوده و خبرش [ لم اصنع ] است كه رابطش يعنى ضمير مفعولى از آن حذف شده .

متن : و اما تأخيره ، فلاقتضاء المقام تقديم المسند .

شرح عربى و اما تأخيره اى تأخير المسند اليه فلاقتضاء المقام تقديم المسند و سيجئ بيانه .

ترجمه

مصنف گويد :

اما تأخير مسنداليه ، پس بخاطر آنست كه مقام اقتضاى تقديم مسند را دارد .

شارح گويد :

ضمير در [ تأخيره ] به مسنداليه راجعست و به زودى بيان تقديم مسند بر مسنداليه بخاطر مقتضاى مقام خواهد آمد .

متن : هذا كلّه مقتضى الظاهر .

و قد يخرج الكلام على خلافه ، فيوضع المضمر موضع